Ga naar hoofdinhoud

Hout en de mens

Houtbouw stijgt, gedreven door maatschappelijke ontwikkelingen, in populariteit. Denk daarbij aan grondstoffenvraagstukken, klimaatverandering, isolatie-eisen, stikstofproblematiek, CO2-opslag, prefab-voordelen, aanpasbaarheid en losmaakbaarheid. Dat is al een aardig rijtje. Nog niet heel vaak genoemd, maar eigenlijk de belangrijkste is het effect van houtbouw op onszelf.

Houtconstructies zijn gezonder en comfortabeler voor de gebruikers van een gebouw. Ze verbeteren het binnenklimaat door hun vocht- en warmteregulerende eigenschappen, verbeteren op natuurlijke wijze de luchtkwaliteit binnenshuis vanwege de hypoallergene eigenschappen, de natuurlijke geur werkt rustgevend, hout is van nature geluiddempend en houtconstructies bieden uitstekende ruisbeheersing. Blootstelling van de mens aan hout binnenshuis houdt rechtstreeks verband met positieve psychofysiologische reacties.

Het biofilische ontwerp waarop basisschool De Verwondering is gebaseerd benut de gunstige eigenschappen van hout om een goede leeromgeving te creëren. (copyright: ORGA Architect)

Ten slotte, en daar hoor je men vaak pas over als het houten gebouw er staat, zijn er nog de esthetische effecten van hout op de mens. Het natuurlijke patroon van hout heeft een fractale structuur, volgens Nikos Salingaros zijn immers ‘veel, zo niet alle, natuurlijke structuren fractal’. Nikos Salingaros is een wiskundige, bekend om zijn werk over stedelijke theorie, architectuurtheorie, complexiteitstheorie en ontwerpfilosofie en hij is nauw betrokken geweest bij de architect Christopher Alexander. Zij delen de theoretische benadering van architectuur die zich meer aanpast aan menselijke behoeften en een wetenschappelijke analyse combineert met een diepe intuïtieve ervaring.

Vier voorbeelden van fractals in de natuur. IJskristallen, Romanesco broccoli, bliksem en de schelp van een Nautilus

Enfin, fractals klinken heel wiskundig, maar zijn ook eenvoudig te beschrijven als een geschaald patroon dat op zichzelf lijkt en zich herhaalt. Salingaros stelt dat visuele fractals in de omgeving fysieke stress verlichten en mogelijk zelfs een helende werking hebben. Dat staat in schril contrast met de zogenaamde industriële efficiëntie, die veel meer een minimalistische of abstracte uitstraling zoekt. Een meerderheid van de mensen voelt zich echter veel ongemakkelijker of zelfs gestrest in zo’n omgeving.

Er zijn diverse studies die dat bevestigen: een Japans onderzoek (Sakuragawa et al., 2005) vergeleek de fysieke en emotionele reacties bij het bekijken van hout versus stalen panelen. Hout had zowel fysiologische als psychologische voordelen ten opzichte van staal. De houten panelen werden geassocieerd met verminderde depressie of neerslachtigheid, terwijl bij staal beide stegen. Een Canadese studie (Rice et al, 2006) toonde aan dat houten interieurs zelfs de bloeddruk verlagen.

Boomstammen die de bladconstructie in de basisschool dragen. Niet alleen de leerlingen staan straks naast echte boomstammen, iedereen die langs loopt, voelt even aan de houtstructuur. – ©ORGA architect

Het Oostenrijkse Joanneum Research instituut heeft in 2011 een onderzoek uitgevoerd naar het effect van het les krijgen in een houten omgeving op de gezondheid van scholieren. 52 scholieren, verdeeld over 4 klaslokalen, zijn een jaar lang gevolgd. Twee klaslokalen waren met standaard materialen gebouwd, de andere twee klaslokalen werden gebouwd van massief hout. Bij de scholieren werden regelmatig psychofysiologische onderzoeken uitgevoerd, niet alleen op school, maar ook tijdens de vakanties. Geconstateerd werd dat de hartslag bij de scholieren die les kregen in de massief houten lokalen met gemiddeld 8600 slagen per dag werd verminderd! Let wel: 8600 slagen per dag, dat zijn 6 slagen per minuut, de hele dag door…! De kinderen waren meer ontspannen en beter aanspreekbaar. De ontspanning zette zich ook ’s nachts door. Ook op lange termijn geeft een lagere hartslag een gunstig effect en zal zelfs de levensverwachting stijgen.

Hetzelfde onderzoeksbureau heeft ook een onderzoek gedaan naar het gebruik van hout in het interieur. Dennenhout om precies te zijn. De Alpenden heeft bleek, harsachtig hout met een rode kern die eenvoudig te bewerken. Er worden met name meubels van gemaakt vanwege de etherische olie in het hout, die een antibacteriële en schimmelwerende werking heeft en motwerend is. Ideaal voor kasten dus.

In de studie is onderzocht wat het effect van het hout is op 30 gezonde volwassenen door het vermogen om te herstellen te meten. De proefpersonen moesten fysieke inspanning en testen doen in kamers afgewerkt met hout en anderen in identiek ingerichte houtimitatie-kamers. De houten kamers leverden een lagere hartslag tijdens fysieke en mentale stress-situaties en een versneld autonoom herstelproces.

De resultaten van het onderzoek door Joanneum Research naar de effecten van een houten bed op de nachtrust – ©Joanneum Research 

Tevens hebben de onderzoekers proefpersonen in verschillende bedden laten slapen om de invloed van het constructiemateriaal op de fysieke en psychische toestand te meten. De slaapkwaliteit was beter in het houten bed en ging gepaard met een verminderde hartfrequentie. De gemiddelde ‘besparing’ in het dennenhouten bed bedroeg ongeveer 3.500 hartslagen per dag. De proefpersonen voelden zich meer ontspannen, over het algemeen fitter en waren verrassend sociaal meer extravert dan van tevoren.

Als grondstoffenschaarste, klimaatproblematiek en de CO2-opslag het niet winnen, dan kan het positieve effect van houtarchitectuur op ons welzijn zomaar het doorslaggevende argument zijn!

Daan Bruggink ontwerpt vanuit de overtuiging en biophilic visie dat je met natuurlijke herbruikbare materialen niet alleen prachtige duurzame architectuur kunt creëren maar ook zorgt voor een organische balans waarin mensen, flora en fauna optimaal kunnen leven, wonen en werken. Waarbij zijn favoriete bouwwijze uiteraard houtbouw is. Bruggink is eigenaar van Architectenbureau ORGA in Nijmegen

Eén reactie op “Hout en de mens

  • Walter Jansen

    Compliment voor dit betoog.
    Blijf dit verhaal herhalen en laat nieuwe opdrachtgevers het zelf ervaren en zien.
    Met hout gezond, duurzaam en circulair bouwen is zwaar miskend!
    Jullie maken het verschil!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Word nu abonnee van Houtwereld of Het Houtblad. Abonneer