Plaatmateriaal is er in ontelbaar veel varianten. Houtachtige plaatmaterialen en platen van andere grondstoffen. Voor binnen toepassingen, voor beschut buiten of buiten en dan bestand tegen weer en wind. En voor de keuken of een vochtige ruimte als de badkamer zijn weer andere platen geschikt. Sommige platen kun je direct gebruiken, anderen moeten eerst behandeld worden met een coating. Welke platen zijn er? Wat zijn de technische eigenschappen en waar moet je op letten bij opslag en transport. Plus een verkooptip.

INHOUD

• Welke plaatmaterialen bespreken we hier
• Waarom plaatmateriaal?
• Welk plaatmateriaal voor welk doel?
• Soorten plaatmateriaal
• Verkooptip
• Toepassingen per soort
• Meest gebruikte lijmsoorten
• CE-markering, nen en Komo
• Begrippenlijst plaatmateriaal
• Tips opslag en transport

Welke plaatmaterialen bespreken we hier?

Als we kijken naar plaatmateriaal dan beperken we ons in dit artikel tot de houtachtige materialen. Denk aan multiplex, triplex, OSB, MDF platen, underlayment, spaanplaat en betonplaat. Dit zijn allemaal houtachtige plaatsoorten. Naast dat zijn er echter nog veel meer variaties buiten het hout, zoals mineraalgebonden platen (van bijvoorbeeld houtwol), kunststofplaten, isolatieplaten, platen van metaal en samengestelde platen.

HPL is een voorbeeld: HPL is een afkorting, deze staat voor; High Pressure Laminate, ook wel laminaat of kunststofplaat genoemd. Bekendste merknaam is hierin Trespa. HPL is een samengesteld product, het is een combinatie van papierpulp en fenolhars met een harde toplaag van melaminehars. Melaminehars is de hardste synthetisch gemaakte organische stof. Hieruit resulteert ook de grote krasen slijtvastheid van de HPL. Ander voorbeeld is aluplex. De naam zegt het al; aluminium. Dit plaatmateriaal is super vormvast en kent specifieke toepassingen, zoals een röntgenafdeling. Er komen ook steeds meer platen op de markt van gerecycled materiaal. Zo heeft RET in haar assortiment plaatmateriaal gemaakt van oude melkpakken en ander verpakkingsmateriaal.

Houtachtige plaatmaterialen zijn beschikbaar in een groot aantal verschillende typen, maten en desgewenst voorzien van verschillende, op de toepassing afgestemde, afwerkingen. Denk aan en coating of een mes- en groef verbinding. Door hun kwaliteit, technische en ook uiterlijke eigenschappen worden ze in de bouw veel toegepast. Zowel in interieurs als in exterieurs. Denk aan gevels en bekistingen. Maar ook de meubelindustrie en de carrosserie bouw maakt dankbaar gebruik van houtachtige plaatmaterialen.

Plaatmaterialen uit duurzaam beheerde bossen zijn ruim voorhanden, zodat ook op milieugebied houten plaatmaterialen een goede keuze zijn.

Verlijmde fineerlagen

Houtachtige platen als multiplex of triplex zijn opgebouwd uit een oneven aantal houtfineerlagen. Deze fineerlagen zijn kruiselings op elkaar verlijmd. Maar er zijn ook massieve houtplaten, deze zijn opgebouwd uit latten en plankjes. Andere platen zijn weer opgebouwd uit houtspanen (OSB) of houtvezels. CLT is opgebouwd uit lamellen, maar in dit artikel nemen we alleen de ‘traditionele’ plaatmaterialen mee. CLT valt volgens de productcodes onder EWP, engineerd wood products. Deze sterke massief houten constructieplaten zijn opgebouwd uit drie of meer lagen kruislings verlijmde vuren lamellen. CLT is zo sterk dat het een volwaardige vervanger is voor metselwerk of beton. Dit komt omdat de kruislaagse verlijming onder hoge druk wordt samengeperst.

Waarom houtachtig plaatmateriaal?

Door te werken met houtachtig plaatmateriaal kun je de eigenschappen van de natuurlijke grondstof hout optimaal benutten. Zonder enig houtafval bij de productie. Door van hout plaatmateriaal te maken kun je werken met meer en grotere afmetingen dan met massief hout mogelijk is. Daarnaast is plaatmateriaal ontstaan uit een behoefte aan een product met voorspelbare eigenschappen dat altijd gelijk is. In plaatmateriaal kun je daarnaast hout verwerken dat niet geschikt is voor massieve toepassingen, omdat het bijvoorbeeld te klein is, niet van voldoende kwaliteit of zelfs resthout. Berken an sich is bijvoorbeeld geen duurzame houtsoort, maar door het te bewerken tot plaatmateriaal wordt het dat wel.

Zo zamelt producent Unilin via het project Wood Loop resthout in om dit weer te verwerken tot nieuwe platen. Wood Loop zamelt spaanplaat in, MDF en overige houtresten. Spaanplaten die bij Unilin als restafval binnenkomen zijn relatief makkelijk te hergebruiken. Dat is de reden waarom er meerdere afvalstromen zijn. Unilin breekt de spaanplaatdelen die binnenkomen, zeeft het, haalt er de stofdeeltjes uit en je hebt weer spanen om nieuwe platen van te maken. Voor OSB, pallets en massief hout werkt het anders. Dat moet eerst nog tot spanen worden geschild voor je er een nieuwe plaat van kunt maken.

Ook MDF van restjes hout

Unilin is er recent ook in geslaagd om MDF te recyclen en het doel is om in 2030 een kwart van de MDF-houtmix te vervangen door gerecyclede vezels. MDF en HDF hergebruiken is lastig omdat het bestaat uit heel kleine vezels. Met de ‘snelkookpan-methode, kan het wel. Deze methode is bedacht door Unilin zelf en werkt als volgt: het MDF wordt bevochtigd met stoom, daarna worden de platen verwarmd en onder zeer hoge druk gezet. Als je vervolgens de druk weer vermindert, komen de vezels los. En dat kan Unilin nu op industriële schaal.

Welk houtachtig plaatmateriaal gebruiken?

Welk plaatmateriaal voor welke klus geschikt is, is afhankelijk van een aantal factoren. Denk aan de sterkte (voor constructie of alleen afwerking), de opbouw van het plaatmateriaal, de verlijming of het bindmiddel en de eventuele toeslagstoffen. De houtsoort is bepalend (loofhout of naaldhout, welke soort? Berken, okoumé of populier? Zo is er underlayment plaat in elliotis (grenenhout) maar ook underlayment pellos van vurenhout. Deze plaat is extra vlak en rustig en geeft hierdoor een mooi eindresultaat. Elke soort heeft andere kwaliteiten en eigenschappen). Betontriplix heeft heel andere kwaliteiten dan OSB. Bij de keuze voor de juiste plaat is ook dikte van de verschillende fineerlagen, de eventuele afwerklaag en de totale plaatdikte belangrijk. Afwerkingen zijn bijvoorbeeld verf, folie, een kunststoflaag of papier. Carrosserie gebruikt dan weer plaatmateriaal met een anti-slip laag als afwerking.

Dit zijn enkele types:

• Triplex/Multiplex
• Underlayment
• Spaanplaat
• Meubelplaat
• Cementgebonden spaanplaat
• Hardboard en zachtboard
• MDF (Medium Density Fibreboard)
• OSB (Oriented Strand Board)

Veel voorkomende maten van platen zijn in de diy-handel zijn:

Plaat eigenschappen die bepalen welke plaat je voor welke klus moet gebruiken.

• Krimp en zwelgedrag
• Warmtegeleidingscoëfficiënt
• Geluidsisolatie
• Snelheid van doorbranden/brandwerendheid
• Vochtbelasting
• Duurzaamheid
• Mechanische eigenschappen

Al deze eigenschappen bepalen waarvoor je een plaat kunt gebruiken. Buiten (gevelpanelen, boeidelen), beschut buiten (dakplaten, luifels, onder de carport), binnen (wanden, plafonds, meubels) of een andere toepassing in de carrosserie en de scheepsbouw. De toevoeging FR (FLAME RETARDANT) zegt iets over de brandklasse. Er zijn een paar houtachtige plaatmaterialen te krijgen met brandvertragende werking. Zo heeft Medite MDF met brandklasse B in haar assortiment. Deze plaatmaterialen worden vaak geplaatst in hotels, foyers, kantoren, openbare bibliotheken, scholen, rechtbanken, ziekenhuizen, bioscopen en andere openbare gebouwen. De platen zijn gecertificeerd voor gebruik bij brandwerende wandsystemen.

Daarnaast is er een underlayment van Fins vuren van 18 mm dik dat brandvertragend is behandeld in de afmeting 244×122 cm. Dit is vuren multiplex II/III. Voorzijde geschuurd en gepropt, achterzijde geschuurd. Open gebreken zijn toegestaan. Eventueel voorzien van messing en groef (MG) aan de langszijden. Unilin heeft spaanplaat FR in het assortiment. Maar toegegeven, de meeste brandwerende platen in de handel hebben andere grondstoffen dan hout.

Soorten plaatmateriaal

Multiplex/triplex

Twee namen die in praktijk vaak door elkaar worden gebruikt. Technisch gesproken is de naam triplex uitsluitend bedoeld voor platen die opgebouwd zijn uit drie (tri) lagen. Maar dit komt maar heel weinig voor. Multiplex bestaat uit meerdere fineerlagen, teruggedroogd naar het juiste vochtgehalte, die vaak onder hoge temperaturen op elkaar worden gelijmd. Na dit verlijmen worden de platen gezaagd en eventueel geschuurd of al voorgegrond.

Multiplex is bij uitstek een goed voorbeeld van een product waarin de sterke eigenschappen van hout vergroot worden en de slechte zo ver mogelijk teruggedrongen. Het type multiplex wordt aangeduid met de naam van de (top)lagen. Denk aan vurentriplex of berkenmultiplex.

Productiestappen multiplex

Om het te maken zijn diverse productiestappen nodig: Natuurlijk begint het met het oogsten van stammen. Deze worden gesorteerd en eventueel gestoomd. Dan geschild waarna het sorteren van de fineren begint. Deze lagen droog je, sorteer je weer en eventueel vinden reparaties plaats. Dan is het tijd voor lijmen en het samenstellen van de plaat. Voorpersen, persen en kantrechten. Eventueel nog schuren en een afwerking aanbrengen. En dan sorteren op de juiste kwaliteit. Na het verpakken kunnen de platen naar de afnemers.

Naaldhout is de meest gebruikte houtsoort voor multiplex, zoals vuren en grenen (elliotispine, radiata pine). Loofhout soorten zijn populieren multiplex, okoumé, berken, Aziatisch mixed hardwood, beuken en mahoniemultiplex.

Okoumé multiplex afgewerkt met een melamine film aan voor- en achterzijde is bijvoorbeeld geschikt als daklijst of boeideel.

Het groeigebied van de boom, zowel voor naald- als loofhout, bepaald de kenmerken van de soort en de visuele eigenschappen van het eindproduct. Denk maar aan het Russische berkenmultiplex dat na de sancties op het land zo gemist werd om zijn specifieke eigenschappen. De handel vervangt het momenteel vaak door eucalyptus of populieren.

OSB

OSB staat voor Oriented Strand Board. Het is houtachtig plaatmateriaal dat is samengesteld uit verschillende lagen houtschilfers. Dus het bestaat niet uit fineerlagen. Voor OSB wordt vooral vuren- en grenenhout gebruikt. Deze schilfers worden onder hoge druk en hoge temperatuur samengeperst met een lijmstof. De verschillende lagen en ligging van de snippers zorgen voor extra stevigheid en stabiliteit. De opbouw bestaat meestal uit drie lagen in twee verschillende richtingen. De spaanders in de buitenste laag liggen in de lengterichting van de plaat.

OSB is een sterk plaatmateriaal met een constante sterkte en stijfheid. Het is geschikt voor dragende constructies zoals voor daken, wandbekleding, (onder)vloeren en bekisting. Beter dan spaanplaat omdat van dit materiaal de houtsnippers, zaagsel of deeltjes willekeurig zijn verspreid. Spaanplaat wordt dan ook toegepast in de meubel- en interieurbouw en andere binnentoepassingen.

OSB heeft de hoogste buigsterkte in de lengte van de plaat, dus de houten platen zijn het sterkst bij een dwarse ondersteuning. OSB laat zich gemakkelijk zagen, boren, schaven en schuren. OSB kent 4 verschillende kwaliteiten, van decoratief gebruik tot aan zware last dragende constructies in droge of vochtige omstandigheden. Zo is OSB/4 geschikt voor een zware dragende toepassingen in een vochtig klimaat en OSB/2 voor een dragende toepassingen in droog klimaat. Daarnaast zijn OSB platen ook te krijgen met messing en groef. Ook hebben de platen verschillende buigsterktes. Medite heeft diverse varianten OSB in het assortiment, waaronder SMARTPLY SURE STEP, een OSB/3-plaat met verbeterde weersbestendigheid, slipweerstand en duurzaamheid. Op die manier verhoogt deze plaat de veiligheid van het werkoppervlak voor vaklieden op de bouwplaats.

Spaanplaat

Spaanplaat is een plaatmateriaal dat echt bedacht is om het afval uit de houtzagerij te verwerken. Deze resten werden tot pulp vermalen en met een kunsthars tot een bruikbare plaat geperst. De fijne vezel komt bovenop en de spanen (1 tot 2 procent vochtgehalte) liggen in alle richtingen. Schroeven of spijkers vinden geen goede hechting in spaanplaten.

Spaanplaat is relatief goedkoop en goed te recyclen. Spaanplaat is nooit watervast maar enigszins vochtbestendig is wel mogelijk. Binnen spaanplaten is er variatie in kwaliteit die wordt bepaalt door de gebruikte grondstoffen en het productieproces.

Spaanplaten zijn er vanaf 3 mm dik tot meer dan 30 mm. Ook breedtes en lengtes van de platen zijn er in diverse afmetingen. Veel variatie dus en vraag ook hier de klant wat de bestemming/doel van de platen is. Spaanplaat heeft anders dan OSB in zowel de lengte als de breedte ongeveer dezelfde eigenschappen.

Een ook spaanplaat is beschikbaar in diverse soorten en kwaliteiten. Zo is er ook geluidabsorberend materiaal te krijgen of spaanplaat die brandvertragend is.

Soorten plaatmateriaal en hun toepassingen

Spaanplaat

Spaanplaat is gemaakt van losse spaanders en wordt voornamelijk toegepast bij constructieve klussen. Spaanplaat is relatief goedkoop en kan eenvoudig bewerkt worden.

Toepassingsgebieden:

• Vloeren egaliseren
• Wanden en tussenmuren
• Wandbekleding vochtige ruimtes
• Gebogen meubels

Underlayment

Underlayment bestaat uit meerdere lagen houtfineer. Deze zijn op verschillende manieren verlijmd en daardoor zeer sterk. Een underlayment plaat is zeer vlak, trekt niet snel krom en kan eenvoudig bewerkt worden met een cirkelzaag.

Toepassingsgebieden:

• Dakbedekking (onderlaag)
• Vloeren egaliseren
• Wanden en tussenmuren
• Wandbekleding vochtige ruimtes
• Stompe deuren
• Meubelen (zowel binnen als buiten)
• Bekisting
• Scheidingswand

OSB plaat

Een OSB plaat is gemaakt van verschillende lagen grove spaanders. Deze zijn met elkaar verlijmd. Een OSB plaat is relatief goedkoop en vanwege de grote spaanders een echte constructieplaat, waarbij het dient te voldoen aan de eisen t.b.v. de belastbaarheid. De plaat is zeer sterk, licht in gewicht en duurzaam.

Toepassingsgebieden:

• Dakbedekking (onderlaag)
• Vloeren egaliseren
• Wanden en tussenmuren (veel gebruikt in hsb)
• Wandbekleding vochtige ruimtes
• Meubelen (binnen)

MDF

MDF platen bestaan uit houtstof en lijm. Dit plaatmateriaal is onder hoge druk geperst. Een MDF plaat kan eenvoudig bewerkt worden door de plaat te zagen of te frezen. Boor wel vooraf gaten om splijten te voorkomen. MDF is zeer glad en kan geverfd worden. Gebruik hiervoor eerst een MDF grondverf, zodat de verf goed hecht aan de MDF plaat.

Voor vochtige ruimtes zijn groene MDF platen beschikbaar. Deze zijn geïmpregneerd en daarmee vochtwerend. Vochtwerend MDF, ook wel bekend als MDF V313, is een houtvezelplaat die geschikt is voor toepassingen in vochtige ruimtes binnenshuis. Deze plaat is dus niet geschikt voor buiten. Daarnaast is er ook buigbaar MDF in de handel verkrijgbaar.

Toepassingsgebieden:

• Wanden en tussenmuren
• Schuifdeuren
• Bedbodem
• Meubelen (binnen)

Een bijzonder type MDF is bijvoorbeeld Medite Tricoya. Dit plaatmateriaal is gemaakt van Accoya en is geschikt voor buitentoepassingen in voor het gebruik in vochtige omgevingen. De fabrikant geeft bij gebruik bovengronds een garantie voor 50 jaar af. Ondergronds is dit 25 jaar en Tricoya valt hiermee in duurzaamheidsklasse 1.

HDF is de afkorting voor High Density Fibreboard. Een HDF-plaat is in alles hetzelfde als MDF, maar het heeft een hogere dichtheid doordat de vezels onder hogere druk worden samengeperst. Deze vezelplaten zijn zeer gelijkmatige plaatmaterialen op houtbasis, gemaakt van fijne houtvezels.

Populieren multiplex

Populieren multiplex bestaat net zoals multiplex uit verschillende houtlagen die met elkaar verlijmd zijn. De houtlagen zijn gemaakt van zachthout, oftewel populierenhout. De platen zijn glad en kunnen hierdoor makkelijk afgewerkt worden, bevatten knoesten en zijn licht van gewicht. Daarnaast is dit plaatmateriaal sterk en kan het eenvoudig bewerkt worden.

Toepassingsgebieden:

• Meubelen (binnen)

Hardboard en zachtboard

Hardboard en zachtboard bestaan uit gemalen houtvezels die in elkaar geperst zijn. Het verschil tussen beide plaatmaterialen is dat hardboard onder hele hoge druk geperst is en zachtboard onder minder hoge druk. Zachtboard kan hierdoor niet als constructieve plaat toegepast worden, omdat de draagkracht niet voldoende is. Hardboard kan dat wel en kan eventueel gebogen worden als de plaat vochtig gemaakt wordt.

Toepassingsgebieden:

• Meubelen (binnen)
• Bedbodem
• Vloeren egaliseren
• Ondervloer

Plaatmateriaal voor buiten

Plaatmateriaal dat geschikt is voor buiten moet je behandelen. Hierdoor voorkom je dat het vocht de plaat aantast. De randen van een plaat dienen afgewerkt te worden met watervaste rand-sealer of PVAC-lijm. De platen zelf moeten vervolgens nog een paar keer in de grondverf gezet worden.

Vergis u niet in de termen interieur- en exterieur verlijming. Interieur betekent dat de verlijming niet vochtbestendig is en exterieur juist wel. De verlijming zegt echter niets over de vochtbestendigheid van de plaat zelf. Dit staat los van elkaar. Ga er dus niet vanuit dat een exterieur verlijmde plaat altijd gebruikt kan worden voor buiten, maar controleer eerst de houtsoort. Meer hierover vind je verderop in dit artikel bij lijmsoorten.

Hardhouten- en garantie multiplex

Hardhouten- en garantie multiplex zijn exterieur verlijmd met hoogwaardige lijm en bestaan uit meerdere lagen hardhout. Het vocht kan niet binnendringen in deze platen. De hardhouten platen en/of garantie platen hebben een gladde toplaag. De platen kunnen afgewerkt worden met een buitenlak.

Toepassingsgebieden:

• Dakrandpanelen
• Boeiboorden
• Meubelen (buiten)
• Bootonderdelen
• Scheidingswanden
• Betimmeringen

Betonplex

Betonplex heeft een kern van populierenhout of vurenhout. Deze zijn met elkaar verlijmd d.m.v. kwalitatieve lijm die ook nog eens watervast is. De toplaag is gemaakt van epoxy. Dit is een harde en waterdichte afwerking, waardoor er verder geen behandeling nodig is. Als een klant betonplex wil schilderen, adviseer dan altijd om eerst een primer aan te brengen.

Toepassingsgebieden:

• Bekisting
• Scheidingswand
• Vloer/schot aanhanger
• Meubelen (buiten)

Berkentriplex

Berkentriplex is het triplex met de hoogste sterkte eigenschappen. Het heeft ook een hoge densiteit. Berkentriplex wordt opgebouwd uit gelijkmatige fineren van ongeveer 1,5 mm dik. Het is alleen geschikt voor binnen, tenzij het voorzien wordt van een geschikte coating. Veel berkentriplex is CE2+ gemarkeerd en FSC-gecertificeerd.

De fineerrichting kan langs en dwars zijn. Langs is mooier, dwars sterker. Langs komt het vaakst voor bij de hogere kwaliteiten, dwars bij de lagere en bij grotere afmetingen. De fineerrichting kun je aflezen aan de notatie van de afmeting. Langs (lengte) dan staat de kleinste getal achter. Bijvoorbeeld 2500 x 1250 mm. Dwarsfineer wordt dan als volgt weergegeven: 1250 x 2500 mm. Het kleinste getal staat dan voorop.

Toepassingsgebieden

• Meubels
• Interieurbouw
• Tafel- en baliebladen
• Deuren
• Verpakkingen
• Timmerindustrie
• Parketstroken (basis)
• Carrosserie constructie

Meest gebruikte lijmsoorten

Een meubelplaat of OSB kennen beiden andere lijmtypes. De meest voorkomende zijn de volgende soorten:

UF: ureumformaldehydelijm
UF lijmen zijn er in vloeibare of poedervorm, dit lost op in water. UF lijm wrodt gebruikt voor triplex, multiplex, spaan- en vezelplaten en voor het fineren van grote oppervlakken. Bij een onvolledige reactie ontstaat er een penetrante geur (spaanplaatgas, voornamelijk formaldehyde).

UMF/MUF: Melamine versterkte ureumformaldehydelijm
MUF is beter bestand tegen vocht en warmte dan UF lijm.

MF: Melamine formaldehydelijm
Bestaat uit een poeder dat in water moet worden opgelost. Deze lijm wordt veelal gebruikt bij spaanplaten en triplex.

FF/PF: Fenolformaldehydelijm
PF lijmen zijn vloeibaar en reageren/ binden na toevoeging van een zuur en een verharder. Toegepast bij triplex en hardboard bijvoorbeeld. Bij plaatmateriaal kan er een hinderlijke witte uitslag optreden.

Formaldehyde vrij

Tegenwoordig is er ook plaatmateriaal op de markt waaraan geen formaldehyde meer wordt toegevoegd. Dit wordt vaak binnen gebruikt, zoals bij scholen, ziekenhuizen of musea. Aan deze plaat is geen formaldehyde toegevoegd. Dit wil zeggen dat er een ander type lijm voor de binding van de platen is gebruikt, waarbij formaldehyde niet het oplosmiddel vormt. Vaak wordt dit aangeduid als ZF of E-Z kwaliteit. Ook kun je deze materialen herkennen aan labels als ‘Zero added formaldehyde’ of het feit dat ze een certificaat dragen.

Houtwerf heeft bijvoorbeeld zowel een multiplex als een underlayment die verlijmd zijn met biobased lijm zonder formaldehyde. Maar ook Unilin, Finsa en Medite hebben formaldehyde vrije plaatmaterialen in hun assortiment.

CE markering, nen en Komo

De CE-markering op houtachtige plaatmaterialen verloopt volgens de NEN-EN 13986 norm, 2004+A1:20215. Deze beschrijft Houtachtige plaatmaterialen voor gebruik in de bouw. Eigenschappen, conformiteitsbeoordeling en merken. Per type plaatmateriaal kunnen er aanvullende eisen gelden. Zo omschrijft NEN-EN 300 precies waar Oriented Strand Board (OSB) aan moet voldoen.

Een CE-markering op plaatmateriaal is al sinds 2013 verplicht. Buitenlands plaatmateriaal moet bij binnenkomst een CE-markering hebben. Anders is er sprake van een economisch delict.

Platen die ook nog het Komo keur hebben moeten aan beoordelingsrichtlijnen voldoen. Voor het KOMO®-keurmerk moet bijvoorbeeld OSB voldoen aan de eisen van beoordelingsrichtlijn BRL 1106 ‘Oriented Strand Board’.

NEN

Aan welke kwaliteiten plaatmateriaal moet voldoen is vastgelegd in normen: Nen-EN 335-1, waarin er vijf risicoklassen staan. Van risicoklasse 1 (geen grondcontact, beschut en droog) tot klasse 5 voor plaatmateriaal dat in contact komt met zout water.

De Nen-EN 635-2 norm deelt plaatmateriaal in naar kwaliteiten van het uiterlijk. In deze norm staan de klassen E, I, II, III en IV waarbij E de hoogste kwaliteit is en IV de laagste. Bij IV worden de laagste eisen gesteld aan de houteigenschappen als het gaat om kwasten, scheuren, aantastingen, hars, verkleuring en onregelmatige groei. Ook in de productie mag dan het nodige ‘mis’ gaan. Denk aan blazen, deukjes, ruw, lijmdoorslag en open voegen.

Gecombineerd kan dit triplex opleveren met klimaatklasse 1 en oppervlaktekwaliteit I en dat in allerlei andere combinaties, zoals klimaatklasse 3 en oppervlaktekwaliteit III.

Oude kwaliteitsaanduididngen

In de handel worden nog heel vaak de oude kwaliteitsaanduidingen gebruikt op basis van de dekfineren (A/B, B/B, A/BB, B/BB en BB/WG. De beste kwaliteit is A die zo goed als foutvrij is. Maar ook beperkt beschikbaar. Bij B zijn kleine gebreken toegestaan.

De minst goede kwalitiet is WG, wat staat voor Well Glued. Hierin mogen alle natuurlijke onvolkomenheden zitten, waaronder zelfs open gebreken.

Een voorbeeld: okoume B/BB. Dan zeggen de letters alleen iets over de dekfineren, niets over de opbouw van de plaat. Zo is een veelvoorkomende aanduiding voor betonmultiplex F/F en F/W voor Film/Film en Film/Wiremesh. Een plaatmateriaal dat je kunt tegenkomen in de handel is dan bijvoorbeeld berken 240 F/F. Dit is dan berken met 2 zijdig 240 gram betonfilm.

In de handel kun je ook de Finse kwaliteitsaanduidingen tegenkomen, zoals S voor Schilderkwaliteit en B materiaal dat geschikt is voor zichtwerk. BB is dan gesloten gerepareerd voor binnenwekr en dikkere coatings.

Begrippenlijst plaatmateriaal

Kalibreren
De dikte van de plaat overal gelijk, door middel van schuren.

Hazen of blazen
Oneffenheid in het oppervlak die ontstaan door lijmfouten. Kan ontstaan door kwastgaatjes in het binnenfineer of door een onjuiste voeg. Kan pas na toepassing zichtbaar worden door aanraking met vocht bijvoorbeeld.

Lijmdoorslag
Lijm is zichtbaar door de buitenste fineerlaag heen. Komt het vaakst voor bij donker gekleurde lijmen.

Plofplaat
Een plaat die door een ernstige lijmfout uit elkaar springt. Bij het verzagen van de plaat komt er spanning vrij waardoor de plaat dus uit elkaar kan springen. Er is dan onvoldoende lijmhechting.

Kookwatervast
Water boild proof, WBP-platen. Komt voor bij fenolgelijmd triplex of spaanplaat.

Watervast
Komt vaak voor maar is eigenlijk een onjuist begrip. Bedoeld wordt dat een plaat een zekere weerstand tegen vochtbelasting heeft.

Krom trekken platen
Een plaat trekt krom als er sprake is van vochtopname/vochtafgifte of wanneer de plaat ongelijk is afgewerkt. Ook als voor- en achterzijde verschillend geschuurd zijn kan een plaat kromtrekken.

Nominale maat
Is de handelsmaat. Een maat die een plaat dient te hebben. De nominale maat kent een tolerantie, dit is de toegestane maatafwijking. Hier zijn officiële normen voor (NEN-EN 315).

Tips opslag

• Platen altijd droog en vlak opslaan in een onverwarmde ruimte. Zorg dat weer een wind geen invloed hebben op je voorraad. Opslagruimte wel ventileren.
• Liggen je platen op pallets of regels? Zorg er voor dat de hoh afstand niet groter is dan 60 cm/600 mm. Bij meerdere pakken leg je de regels recht onder elkaar om vervorming/buigen te voorkomen.
• Stapel losse platen niet hoger dan circa 1 meter.
• Zijn de platen gecoat? Schuif ze dan bij het oppakken niet over elkaar. Je kunt dan krassen krijgen.
• Zorg dat bij transport de platen vlak liggen.
• Om beschadiging van randen en hoeken te voorkomen moeten de platen, zowel in één pakket als de pakketten onderling, recht op elkaar liggen. Zeker bij OSB is dat het geval.
• Bij een extreem droog of vochtig klimaat tijdens opslag, transport of op de bouwplaats, moet OSB in plastic folie worden verpakt. In alle gevallen moet tijdens de bouw staand water op de plaat worden voorkomen.