EUDR: de nieuwe Europese ontbossingswet onder de loep

Houthandelaren moeten vanaf 30 december 2026 (was oorspronkelijk eind 2024) voldoen aan de EUDR, de Deforestation Regulation. Deze nieuwe ontbossingswet is de opvolger van de EUTR (EU Timber regulation). Welke gevolgen heeft de EUDR voor de houthandel en wat staat er precies in?

Dit bericht wordt voortdurend aangevuld met actuele ontwikkelingen – laatste update 17 december 2025.

De EUDR is een nieuwe EU-wet die klimaatverandering door ontbossing en de aantasting van bos moet tegengaan. Het is de opvolging van de EUTR en geldt naast hout ook voor onder meer palmolie, soja en rubber. In de loop van 2026 zal duidelijk worden wat de regels van de EUDR worden, voor wie ze gelden en vanaf wanneer. De ingang van de EUDR stond oorspronkelijk gepland voor december 2024, dat werd uitgesteld tot december 2025, nu geldt waarschijnlijk eind 2026 als ingangsdatum.

Wijzigingen in de EUDR

Tot eind april 2026 kan de Europese Commissie nog wijzigingen voorstellen in de teksten van de EUDR. Deze wijzigingen moeten daarna nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement. Volg de laatste ontwikkelingen hierover op de website van de Europese Commissie.

Houtwereld houdt de ontwikkelingen nauwkeurig in de gaten en zal de aangepaste regels zsm publiceren nadat ze bekend zijn. Hetgeen hieronder beschreven staat, kan/zal dus veranderen.

De EUTR gaat illegale houtkap tegen. De EUDR gaat een stapje verder in de strijd tegen ontbossing en bosdegradatie en daarmee klimaatverandering. Dat is het belangrijkste verschil tussen de EUTR en de EUDR.

De wet gaat zeker niet alleen op voor importeurs en handelaren in tropisch hardhout, maar geldt bijvoorbeeld ook voor robinia uit Bosnië, maar ook voor inlands hout dat alleen in Nederland wordt verhandeld. Daarnaast ook bijvoorbeeld voor stoelen en houtskool. Deze productgroepen met hun HS-codes vallen wel onder de EUDR, dat is niet het geval bij de EUTR.

Naast hout ook soja, vlees en koffie

De anti-ontbossingswet EUDR gaat verder dan alleen hout. Onder de wet vallen ook rubber, soja, cacao, koffie, rundvlees en palmolie. Rubber komt welliswaar van bomen, maar wordt beschouwd als een landbouwproduct.

Dat er meer dan alleen hout onder de verordening valt is niet zo vreemd want 90 procent van de wereldwijde ontbossing wordt veroorzaakt door omvorming van bossen naar met name landbouwgebieden. Binnen elk van de zeven grondstoffen definieert de verordening welke afgeleide producten binnen het toepassingsgebied van de EUDR vallen. Dit gebeurt door middel van een lijst met HS-codes. De codes voor hout vind je onderaan dit artikel.

Het eerste alinea uit de verordening met daarin het doel van de EUDR luidt; ‘De bijdrage van de EU aan ontbossing en bosdegradatie wereldwijd tot een minimum beperken.’ Maar wat is bos, ontbossing of bosdegradatie. In de verordening staan diverse definities, hieronder staan de belangrijkste op een rij.

Noorwegen en Zwitserland

Importeer je hout uit bijvoorbeeld Noorwegen, Zwitserland, Liechtenstein of het Verenigd Koninkrijk? Deze landen moet je beschouwen als buiten Europa.

EUTR versus EUDR

Bedrijven die handelen in hout moesten al door middel van due dilligence processen aantonen dat de producten die zij verhandelen niet uit illegaal gekapte bossen komen (EUTR). Dat uitgangspunt is niet veranderd in de EUDR; wel uitgebreid. De EU stelt: Het bestaande rechtskader van de Unie (de EUTR – red) was gericht op het aanpakken van illegale houtkap en de daarmee samen hangende handel. En pakt ontbossing niet rechtstreeks aan.

De EUTR (EU-verordening nr. 995/2010) wordt ingetrokken op 30 december 2025. Maar let op. De EUTR blijft tot 31 december 2028 van toepassing op hout en houtproducten die vóór 29 juni 2023 zijn geproduceerd maar op of na 30 december 2025 in de handel worden gebracht.

Korte samenvatting EUDR

Samengevat komt de EUDR op het volgende neer: relevante grondstoffen en relevante producten mogen niet in de handel worden gebracht, op de markt worden aangeboden of worden uitgevoerd tenzij aan alle volgende voorwaarden is voldaan: ze zijn ontbossingsvrij; zij zijn geproduceerd overeenkomstig de relevante wetgeving van het land van productie én ze gaan vergezeld van een zorgvuldigheidsverklaring, de due dilligence.

Om vast te stellen of producten ontbossingsvrij zijn, moet een bedrijf dus een zorgvuldigheidsverklaring invullen. De methode om dat te doen wordt vastgelegd in een stelsel van zorgvuldigheidseisen. Wanneer aan alle eisen is voldaan, kan de zorgvuldigheidsverklaring worden ingediend in TRACES. TRACES is een Europees douanesysteem, dat nu geschikt wordt gemaakt voor deze toepassing. Alleen wanneer de producten vergezeld gaan van een zorgvuldigheidsverklaringsnummer, mogen ze op de Europese markt gebracht worden.

EUDR dit staat er in de ontbossingswet

De volledige tekst van de EUDR in een Nederlandse vertaling.
Document met veel gestelde vragen over de EUDR van de EU (pdf)

Aanvullende data nodig voor EUDR

De EUDR verwacht van alle bedrijven in de handelsketen dat ze hun handelswaren aangeven in het ICT systeem Traces . Dit systeem zal met derden klaargestoomd worden door de Europese Commissie. Bedrijven die producten voor het eerst op de Europese markt brengen (zogenaamde ‘operators’) moeten daar de precieze GPS-locatie aan toe voegen. Op basis van de GPS-locatie moet je bepalen of er bepaalde risico’s hangen aan het gebied.

Voorbeeld Traces

De NVWA heeft al dry runs uitgevoerd met een aantal marktpartijen. Verwachting is dat Traces niet eerder dan in oktober 2024 beschikbaar komt voor de houthandel. Volgens Tieme Wanders van de NVWA hoeft de branche zich geen zorgen te maken. ‘Je moet je gegevens toch op orde hebben. Als Traces nog niet werkt, of het systeem ligt er eens uit, krijg je zoiets als een uitzonderingsnummer.’

Momenteel kun je de geo-locatie in Traces alleen nog invoeren met een zogenaamde geoJSon file. Bestandstypes als UTM of shapefiles werken (nog) niet. ‘Er wordt wel geprobeerd om dit mogelijk te maken. Aan omrekenen kleven namelijk ook weer risico’s.’

Traces is inmiddels operationeel en toegankelijk via deze link.

Benchmarking landen en risico

Om het iets eenvoudiger te maken stelt de EC een analyse op waarin staat wat het risico op ontbossing is per land of regio. Hoog, gemiddeld of laag. Deze landen-benchmark is in mei 2025 gepubliceerd. De Europese Commissie heeft alle 195 landen van de wereld ingedeeld naar risicoklasse voor de EUDR. Welke landen vormen een hoog risico, standaard risico of laag risico als het gaat om ontbossing en bosdegradatie?

Slechts vier landen vallen in de hoog-risico categorie, waaronder Rusland en Myanmar. En deze landen zitten toch al op het strafbankje..

Hier vind je de benchmark van alle landen wereldwijd met hun risicoklasse.

Afhankelijk van de score van een gebied/land dien je een uitgebreide of juist minder uitgebreide risicobeoordeling uit te voeren.

Voldoe ik met FSC of PEFC aan de EUDR?

Certificering volgens FSC of PEFC op zich vormt geen garantie volgens de EU op een ontbossingsvrij product en dus geldt er geen automatische vrijstelling voor de EUDR. Het is geen green lane.

Bedrijven blijven dus verantwoordelijk en aansprakelijk mocht er iets fout gaan. Beide keurmerken hebben wel eigen ‘hulplijnen’ opgesteld voor hun leden om te voldoen aan de EUDR. Zo stelt FSC een gratis Regulatory Module beschikbaar met richtlijnen en audits die de regels van de EUDR afdekken. Dit is een vrijwillige module. Ook heeft FSC block chain technologie opgezet (FSC Trace), deze is er alleen voor leden die ook de regulatory module hebben. Ook dit is gratis. Wellicht worden er nog wel kosten in rekening gebracht voor de koppeling met Traces van de EU. Stan Stevens van FSC zegt verder dat FSC International werkt aan een eigen risico analyse van verschillende landen met 76 parameters, waaronder mensenrechten.

FSC heeft begin janauri 2025 diverse tools gelanceerd om houtbedrijven te helpen om aan de EUDR te voldoen. FSC heeft een aanvullende module gelanceerd waarmee bedrijven kunnen voldoen aan de EUDR. Dit is de Regulatory Module en branchegenoten kunnen zich hiervoor nu laten certificeren. Het is een vrijwillige aanvullende certificering.

Stan Stevens van FSC Nederland legt nogmaals uit dat FSC geen green lane is om aan de EUDR (ingangsdatum dec 2025) te voldoen. ‘Maar het helpt zeker wel. Onze standaard zelf dekt het meeste af, de aanvulling betreft met name het verzamelen van de juiste data voor de due dilligence en de risico analyse die daar bij hoort. Bij data moet je denken aan de geolocatie van alle plots of land en de datum van rooien en productie.’ Om dit goed te managen en de keten door te sturen komt het keurmerk met de digitale tool FSC Trace.

Niet te verwarren met Traces van de EU. In FSC Trace voeren licentiehouders hun aan- en verkopen van FSC-gecertificeerd hout in. De bedoeling is dat FSC-Trace (net als Traces van de EU overigens) rechtstreeks gekoppeld is met ERP-systemen. Producten worden vervolgens automatisch gecontroleerd op certificaatdetails (houtsoorten) en geldigheid en transacties worden gecheckt met boekingen van de tegenpartij – en in FSC-Trace weggeschreven. Ook is FSC Trace gekoppeld aan digitale auditrapporten en de risicobeoordelingen die daarin staan, waardoor het een volledige rapportage voor de EUDR due diligence kan genereren en middels API automatisch kan uploaden in Traces van de EU.

FSC houdt regelmatig digitale meetings over de FSC waar de branche vragen kan stellen en praktische voorbeelden worden behandeld. Ook heeft FSC de tien meest gestelde vragen aan de organisatie gebundeld.

PEFC

PEFC helpt haar leden ook om te voldoen aan de EUDR. De PEFC EUDR DDS standaardmodule helpt bedrijven te voldoen aan de ontbossingsverordening EUDR. Deze module is ook beschikbaar in het Nederlands. In dit document staan relevante definities en veel uitleg hoe je een goede dds opstelt, met de vereiste informatie.

Handelen in gecertificeerd hout stelt je als bedrijf dus niet vrij van de verplichting om risicobeoordelingen uit te voeren en de GPS gegevens van de bron te delen, maar handelen in gecertificeerd materiaal is wel een goed middel om je risico’s zo laag mogelijk te houden.

FLEGT en de EUDR

Hoe zit het dan met FLEGT (Forest Law Enforcement, Governance and Trade) en de EUDR? In de verordening erkent Europa de waarde van Flegt als het gaat om de governance in de bosbouw. Maar stelt toch dat de doelstelling ervan niet is bereikt. ‘De doelstellingen van Flegt — namelijk de illegale houtkap een halt toeroepen en het verbruik van illegaal gekapt hout in de Unie verminderen — zijn niet verwezenlijkt. Er is geconcludeerd dat de nadruk op uitsluitend de wettigheid van hout niet toereikend is om de gestelde doelstellingen van de EUDR te bereiken. Beschikbare verslagen bevestigen dat een aanzienlijk deel van de huidige ontbossing legaal is volgens de wetgeving van het land van productie. In een verslag van het in mei 2021 gepubliceerde handels- en financieringsinitiatief voor het bosbouwbeleid wordt geschat dat tussen 2013 en 2019 ongeveer 30% van de ontbossing voor commerciële landbouw in tropische landen legaal was.

De beschikbare gegevens zijn doorgaans gericht op landen met een zwakke governance — het aandeel van illegale ontbossing op wereldschaal kan lager zijn — maar geven wel duidelijk aan dat het buiten beschouwing laten van legale ontbossing in het land van productie, de doeltreffendheid van de beleidsmaatregelen ondermijnt.

Flegt is legaal

In de verordening staat wel te lezen dat houtproducten die onder het toepassingsgebied van Verordening nr. 2173/2005 (is Flegt) vallen en waarvoor een geldige Flegt-vergunning van een operationeel vergunningensysteem is afgegeven, worden geacht in overeenstemming te zijn met artikel 3, punt b), van de verordening. En dat is: het hout is geproduceerd overeenkomstig de relevante wetgeving van het land van productie.

FLEGT-vergunningen bevestigen de legaliteit van het hout en maken het mogelijk dat de houtproducten de EU-markt betreden zonder dat er due diligence-stappen moeten worden doorlopen. Maar Flegt alleen toont dus niet aan dat hout ontbossingsvrij is.

Momenteel hebben 6 landen een VPA (vrijwillige partnerschapsovereenkomst oftewel een Voluntary Partnership Agreement ondertekend: de Centraal-Afrikaanse Republiek, Ghana, Kameroen, de Republiek Congo, Liberia en Indonesië. De VPA’s moeten nog door de EU per land worden geratificeerd (van kracht worden verklaard).

Wat is het nut van de EU FLEGT-classificering voor Indonesië, want volgens EUDR is dat een ”standaard risico” land?

Deze vraag werd gesteld tijdens een van de webinars die FSC hield over de EUDR. Het antwoord luidt:

De FLEGT-vergunning gold onder de oude EU Timber Regulation (EUTR) als bewijs van legaliteit, waarmee hout uit Indonesië zonder extra controles de EU in mocht. Deze regeling richtte zich uitsluitend op naleving van nationale wetgeving. Onder de EUDR zijn de eisen breder: producten moeten ook ontbossingsvrij zijn en voldoen aan milieuregels en mensenrechten. Hout dat legaal is in Indonesië, bijvoorbeeld van omgezet bos voor plantages, voldoet daar niet automatisch aan. Daarom is het nut van het FLEGT-certificaat onder de EUDR beperkt. Het dekt slechts een deel van de nieuwe vereisten. Bij een “standaard risico” land moet je dan ook een full due diligence doen. Verdere toelichting vanuit de Europese Commissie wordt nog verwacht.

Wat als ik niet aan de EUDR voldoe?

De producten die straks niet aan de EUDR ontbossingswet voldoen worden in ieder geval uit de handel gehaald door de lidstaten. De afzonderlijke landen moeten er verder voor zorgen dat inbreuken op deze verordening door marktdeelnemers en handelaren met ‘doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende sancties worden bestraft.’

Boete: 4 procent jaaromzet

De strafmaat is nu door Europa als volgt vastgesteld op een maximum van 4 procent van de totale jaaromzet van de marktdeelnemer in de hele Europese Unie in het boekjaar voorafgaand aan het besluit om die boete op te leggen. Als deze boete lager is dan het economisch voordeel dat met de overtreding wordt bereikt, gaat de boete omhoog. De EU kan daarnaast ook handelsbeperkingen opleggen.

De Europese Commissie zal ook een lijst publiceren met overtreders en hun sancties nadat een rechter uitspraak heeft gedaan.

NVWA controleert EUDR

De NVWA gaat jaarlijks een vast percentage controleren van alle transacties die straks onder de EUDR vallen. Voor wat betreft de EUTR waren dat er in 2023 180.000. Tieme Wanders van de NVWA: ‘De EUDR biedt de mogelijkheid tot een bestuurlijke boete en retributie. Dat laatste wil zeggen dat wanneer je een tweede keer de fout in gaat wij de kosten kunnen verhalen op de overtredende partij.’ Daarnaast blijft de LOD, de last onder dwangsom, die we nu ook bij de EUTR hebben. ‘Dit wordt ook opgenomen in de Omgevingswet.’

Volgens de verordening wordt binnen ‘hoog risico’ negen procent gecontroleerde binnen standaard risico drie procent en binnen laag risico 1 procent van de marktdeelnemers.

Hulp van de NVWA

De NVWA heeft een hulpmiddel gemaakt om te bepalen of je als bedrijf met je product moet voldoen aan de EUDR. Doormiddel van diverse vragen doorloop je een stappenplan waar een duidelijk advies uitkomt of je wel of niet aan de EUDR moet voldoen. Kun je gebruik maken van de zorgvuldigheidsonderzoeken van je leverancier of moet je zelf de due dilligence doen?

Binnen de EU ook extra administratie

Ook bedrijven die hout bewerken bínnen de EU, krijgen extra werk na invoering van de EUDR. Met name administratieve handelingen binnen de webapplicatie Traces van de EU. Traces staat voor TRAde Control and Expert System. De EU maakt gebruik van Traces voor officiële controles.

Wanders geeft een voorbeeld. ‘Zaag je van een stam (HS code 4403) binnen de EU planken (code 4407) die binnen de EU blijven, dan moet je het toch melden in Traces. Want de douanecode verandert en dat is een handeling die je moet aangeven. Maakt iemand van die planken een tafel (code 9403), dan moet je dat ook weer melden, omdat weer de HS-code wijzigt. De EUDR heeft dus ook consequenties voor de oogst en productie binnen de EU. Dit zal een behoorlijke extra administratieve last vormen voor bedrijven, niet alleen voor de houtbranche maar ook voor de timmerindustrie. Maar ook dat moet de NVWA controleren.’

Ook als het gaat om een stam die je koopt op bijvoorbeeld de Nederlandse Rondhoutveiling, geoogst in Nederland, en je verwerkt die binnen Nederland moet je dat melden in Traces. Wanders: ‘Dat is zo bedongen om de last niet alleen neer te leggen bij de plekken waarvandaan wij in Europa importeren.’

Ook samengestelde producten moeten volledig aan de EUDR voldoen, mits het niet te scheiden is van niet-EUDR producten.

Onduidelijkheden binnen de EUDR

Tijdens de Jaarbijeenkomst van PEFC in oktober 2023 in Driebergen kwam naar voren dat nog veel onduidelijk is over de wetgeving. Bijvoorbeeld de verhouding tussen de EUDR en de wetgeving van het land waar de houtoogst plaatsvindt. Over definities (wat is precies de kapdatum), over de exacte geo-locatie, wie deze data moet aanleveren en hoe je dit zo slim mogelijk weergeeft zonder dubbel werk te doen. Ook is onduidelijk hoe je nu precies bewijst dat de houtoogst niet zorgt voor ontbossing of bosdegradatie. Zeker voor mixed products is dat ingewikkeld. Ook de opslag van de data en het delen daarvan zijn punten van zorg. En welke aanvullende maatregelen zijn nodig voor landen die het stempel ‘high-risk’ krijgen?

Aanwezige houthandelaren lieten weten al veel aanbiedingen van IT-bedrijven te krijgen die beweren dé tech-oplossing te hebben om aan de EUDR te voldoen. PEFC adviseert nog even geduld te hebben omdat de EC zelf met een systeem (Traces) komt. Ander punt van zorg bij de handelaren zijn handhavingsverschillen binnen Europa. ‘Nederland is vaak strenger dan andere landen, zoals Italië. Als het gaat om de EUTR mag in Italië veel meer dan bij ons,’ stelde een aanwezige. PEFC zei hierop dat er binnen de EUDR minder ruimte is voor verschillen tussen de landen.

PEFC stelde een document op met veel gestelde vragen over de EUDR (pdf).

Ook tijdens het Houtcafe van de VVNH op 5 september 2024 is nog niet alles duidelijk. De vereniging heeft een werkgroep in het leven geroepen. Er is een stappenplan gemaakt om zo tot een goede due diligence te komen en GDHolz werkt aan een digitale versie die beschikbaar komt voor alle Europese brancheverenigingen.

Bronnen: Europese Commissie, PEFC, FSC, NVWA, ANP, Ingenieursbureau Evan Buytendijk.