Controleert de NVWA de EUTR nu met een EUDR-bril op? Bedrijven die voorheen volledig voldeden aan de EUTR, krijgen nu een Last onder Dwangsom van de NVWA voor het niet naleven van de regels. Nu de EUDR weer een jaar is uitgesteld, zal de focus van het NVWA-team (met extra EUDR-mensen) nog een jaar langer liggen op de EUTR en deze geldt alleen voor de houtsector, niet voor de andere commodity’s. Er zijn al fors meer LOD’s opgelegd dan voorheen.
In Brussel is eind vorig jaar besloten de EUDR nogmaals uit te stellen. Nu tot december 2026, terwijl de wet oorspronkelijk al eind 2024 in zou gaan. In april van dit jaar wordt een set aan vereenvoudigingen op de anti-ontbossingswetgeving verwacht.
Zoals het er nu uitziet krijgen marktdeelnemers die hout als eerste op de Europese markt brengen (de importeurs) het meeste werk, met een verplichte due-dillegence verklaring, controle erop, registratie in EU-traces en het bewaren van referentienummers. Alle volgende schakels worden daarmee niet langer belast.
Niet iets om rouwig om te zijn, maar veel bedrijven, ook zij die niet zelf importeren, hebben (it-) investeringen gedaan, adviseurs ingehuurd en eventueel extra personeel aangetrokken. Ondanks de voorgestelde versoepelingen blijft de kern van de wet overeind: geen producten meer op de Europese markt die gelinkt zijn aan ontbossing of bosdegradatie.
Geen illegaal gekapt hout
Naast hout geldt de EUDR ook voor cacao, koffie, palmolie, soja, rubber en rundvlees. Tot de EUDR daadwerkelijk ingaat, blijft voor de houtbranche de EUTR van kracht. De ketens voor koffie, palmolie of soja hoeven daar niet aan te voldoen.
De extra mensen die de NVWA heeft aangenomen om de EUDR te handhaven, controleren ook komend jaar nog op de EUTR, dit zijn alleen bedrijven die hout, houtproducten en houtvezels verwerken en dus niet de andere commodity’s. Het doel van de EUTR is om te voorkomen dat illegaal gekapt hout op de Europese markt wordt gebracht. Deze extra controles waren er ook al in 2025. Er zijn meer controles uitgevoerd en ook meer Last Onder Dwangsommen (LOD’s) opgelegd. Dit terwijl bij eerdere controles (2014 t/m 2020) dezelfde bedrijven wel werden ‘goedgekeurd’ en voldeden aan de EUTR.
Last Onder Dwangsom
Een LOD is een last onder dwangsom. De NVWA legt het houtverwerkende bedrijf dan een bestuurlijke sanctie op, waarbij een ondernemer verplicht wordt een overtreding te stoppen binnen een bepaalde termijn, op straffe van een geldbedrag (de dwangsom). Dit bedrag hoef je alleen te betalen als je je werkzaamheden niet verbetert. Of je je leven hebt gebeterd controleert de NVWA bij een herinspectie.
Volgens FSC stelt de NVWA dat deze extra LOD’s, die ook opgelegd zijn aan bedrijven met het FSC-keurmerk, voortkomen uit ‘voortschrijdend inzicht’. Stan Stevens van FSC krijgt daar best buikpijn van, zo laat hij weten. ‘Hoe dan? Voorheen werd FSC als systeem meer geaccepteerd. Nu stelt de NVWA dat bedrijven alles zelf moeten controleren. En dat is onnodig dubbel werk.’ Het keurmerk is hierover in overleg met de NVWA. Zoals vaker in de markt klinkt, lijkt het of de NVWA de EUTR controleert met een EUDR-bril op.
De NVWA wil desgevraagd niet reageren op de extra uitgedeelde ‘straffen’ en het verwijt dat de EUTR wordt bekeken vanuit het EUDR perspectief. Ook wil de handhaver geen feiten delen zoals hoeveel LOD’s zijn opgelegd. Zelfs niet hoeveel medewerkers er extra zijn aangenomen voor de EUDR en in 2026 de EUTR gaan handhaven.
‘Juridisch traject’
‘Ook over de lopende en kortgeleden afgeronde inspecties doen we helaas geen uitspraken, behalve dan tegen de betrokken bedrijven. Dit blijft zo tot de we de gegevens openbaar maken. Dit is een heel juridisch traject dat we niet kunnen doorkruisen,’ klinkt Tieme Wanders vanuit het kantoor van de NVWA.
De meeste recente EUTR-onderzoeksresultaten die de NVWA naar buiten bracht, betreft importeurs van wegwerpartikelen van houtvezels of papier. Deze resultaten zijn in oktober 2025 gepubliceerd. Van de 23 onderzochte importeurs in 2024 tot juli 2025 van wegwerpartikelen gemaakt van houtvezels of papier, zoals papieren bekers of wc papier, voldeden er 19 niet aan de EUTR-regels. Dat is maar liefst 82 procent. 18 bedrijven kregen een last onder dwangsom opgelegd, één bedrijf ontving een officiële waarschuwing. De last onder dwangsom die hier is opgelegd kan oplopen tot maximaal 100.000 euro. Deze bedrijven worden binnen een termijn van 2 jaar nogmaals gecontroleerd om te zien of ze voldoende verbeteringen hebben aangebracht.
Bij alle bedrijven constateerde de NVWA dat het stelsel van zorgvuldigheidseisen niet aanwezig was, niet volledig was of niet goed was onderhouden. Bij allemaal constateerde de NVWA ook gebreken bij de risicobeoordeling. De overige vier firma’s kregen helaas ook geen medaille, hun de zendingen vielen om verschillende redenen helemaal niet onder de EUTR. Inspectieresultaten specifiek voor de houthandel zijn (nog) niet openbaar gemaakt.
EU-Traces overbelast
Brussel noemt de it-voorziening als een reden voor uitstel van de EUDR. Het systeem, EU-traces, zou alle aanvragen niet aan kunnen. Of de voorgestelde vereenvoudigingen voldoende zijn om het it-systeem van EU-traces te ontlasten kan de NVWA niet zeggen. ‘Ook dat kunnen wij niet inschatten. Wij hebben geen inzicht in de capaciteit en vanaf welke hoeveelheid aanvragen er bijvoorbeeld problemen ontstaan. Het uitstel is gewoon onze nieuwe realiteit geworden.’
Stan Stevens betreurt alle onduidelijkheid en het wederom uitstellen van de EUDR. Hij zou graag zien dat ook de andere commodity’s/productgroepen zoals koffie, rubber, cacao, soja, palmolie en rundvlees zo snel mogelijk onder de controle vallen. ‘Ontbossing komt voor 7 procent door houtkap. De overige productgroepen zijn goed voor de andere 93 procent. Soja, vlees en palmolie zijn samen goed voor meer dan 75 procent van de ontbossing. Dat kan nu nog een jaar doorgaan. En ondertussen ligt in Nederland de focus van de NVWA weer een jaar op de houthandel. De houtbranche is juist gebaat bij het in stand houden van het bos. Want dat is ons verdienmodel. Dat is anders voor de handelaren in en producenten van koffie, chocolade (cacao) palmolie of soja.’
Eén tak van sport waar FSC ook veel voorkomt, gedrukt papier, hoeft niet meer aan de EUDR te voldoen, zo is besloten. Dit geldt voor alle producten met HS-code 49: gedrukte papieren producten zoals boeken, tijdschriften, kranten en magazines.
Ook de Europese defensie-industrie zou flink lopen lobbyen om rubber helemaal uit de wetgeving te halen. Later meer.
