Houdbaar hout, bamboe in opmars

Voor gevels, tuinen en interieur wordt steeds vaker verduurzaamd hout toegepast. Nieuwe processen, toepassingen en bevestigingstechnieken maken het product aantrekkelijk. Houtwereld zet de trends op een rij. Zo is het snel groeiende gras bamboe steeds vaker – thermisch gemodificeerd – bij de handel te vinden als ‘hout’.

Hout verduurzamen is niet nieuw. Hout impregneren om het te beschermen tegen schade als gevolg van schimmels, bacteriën en insecten gebeurt al heel lang. Bijvoorbeeld bij grenen en vuren. Zo worden rasterpalen rond weilanden of schuttingdelen verduurzaamd. Maar er zijn meer methodes om hout te verduurzamen, zoals thermische modificatie. Met deze techniek gaat de duurzaamheidsklasse van bijvoorbeeld ayous omhoog van 5 naar 2 tot zelfs naar 1. Er zijn bedrijven die hout verduurzamen en bedrijven die het verduurzaamde product verhandelen.

Hotwood Essen

Tot die laatste categorie behoort het Belgische familiebedrijf Carpentier. Groothandel Carpentier Hardwood Solutions verkoopt veel verduurzaamd hout en dat al sinds 2007. ‘Een bewuste keuze. Duurzaamheid staat bij ons hoog in het vaandel en we kiezen dan ook enkel voor Europees hout uit duurzaam beheerde bossen om thermisch te verduurzamen’, zegt Heidi Carpentier. De merknaam die Carpentier voert is HOTwood, wat staat voor Heated Outdoor Timber. Het hout ondergaat een stevige hittebehandeling, maar zonder toevoeging van chemische stoffen, waardoor het hout een verhoogde duurzaamheid krijgt en een betere weerstand biedt tegen vocht en houtrot.

Zo heeft HOTwood essen duurzaamheidsklasse 1 en vormt het meteen het beste ecologische alternatief voor tropisch hardhout, stelt het bedrijf. Maar ook hun HOTwood naaldhout, clear pine, bamboe en eiken zijn goede alternatieven met diverse toepassingsmogelijkheden voor zowel binnen- als buitenshuis. Heel wat gevelbekledingsprofielen uit het assortiment van Carpentier bereiken ook de brandklasse B-s1-d0 (EN 13501-1). ‘We zijn helemaal gestopt met tropische houtsoorten en werken voor bijvoorbeeld vlonders niet meer met padoek maar met thermisch gemodificeerd bamboe, essen, Accoya et cetera.’

Lengtes in bamboe

Bamboe is een grassoort en daarom geen hout, maar dan weer wel verhout gras, stelt SHR. Bamboehout wordt in dezelfde toepassingen ingezet als hout en kan net als hout krimpen en zwellen, heeft stevigheid en heeft een bepaalde weerstand tegen micro-organismen. En je kunt het dus ook thermisch modificeren. Carpentier vervolgt: ‘Door de hoge dichtheid neemt HOTwood bamboe amper water op en droogt het snel. Algen en schimmels maken veel minder kans. Thermisch bamboe gevelbekleding is ook bestand tegen temperatuurschommelingen met nauwelijks krimp- of zwelgedrag. Lengtes langer dan 1,80 m waren bij bamboeplanken voorheen nog lastig, maar komen binnenkort ook op de markt. Bamboe voeren we nu zo’n vier jaar.

Thermisch essen (HOTwood) hebben we al veel langer in ons assortiment, maar ook daar gaat de ontwikkeling door. Recent hebben we een innovatieve oplossing gelanceerd om dwarsbalkjes onzichtbaar te verbinden door middel van twee nieuwe Uni Line QuickClip-profielen. Ook demontage is mogelijk. Dat maakt het product in meerdere opzichten duurzaam.’

SWM-WOOD

Ook Houthandel van Dam is actief in verduurzaamd hout en heeft er een eigen merk voor in het leven geroepen: ‘Noir’. Het bedrijf laat exclusief bij het Finse modificeringsbedrijf SWM-Wood diverse houtsoorten verduurzamen. In dit geval met hitte, zonder toevoeging van chemische stoffen.

Van Dam verhandelt nu drie houtsoorten onder het Noir-programma, Fraké Noir, Vuré Noir en Vingui Noir. Binnenkort komen er twee bij: Obèche Noir (ayous) en Dabé Noir (dabema). Alles is gecertificeerd hout, FSC/PEFC. Van Dam kiest ervoor om naast Noir geen ander verduurzaamd hout te verkopen. Verkoopleider Corjan van Dijke laat weten dat verduurzaamd hout bij het bedrijf circa 9 tot 10 procent van het totale volume vertegenwoordigt. ‘Wij doen natuurlijk ook veel andere productgroepen zoals kozijn-, raam- en deurhout en lijstwerk. Hier zit een veel groter volume-afname op.’

Nederlands verduurzaamd hout

In Nederland wordt ook hout gemodificeerd, bijvoorbeeld bij Platowood in Arnhem en door Thermino in Goor. Deze twee bedrijven werken met warmte. Het bedrijf Accsys dat Accoya maakt, verduurzaamt naaldhout van de pinus radiata middels een chemisch proces (niet giftig) met azijnzuuranhydride. Het acetyleert hout bij hogere temperatuur en onder druk. Hierdoor veranderen de eigenschappen van het hout; het neemt geen vocht meer op, zodat het stabieler is en langer meegaat. Accoya heeft duurzaamheidsklasse 1, mede omdat het tot in de kern gemodificeerd wordt.

Het wordt in Nederland volgens de fabrikant gebruikt voor kozijnen, deuren, gevelbekleding, terrassen en in de GWW en dat zonder het gebruik van conserveermiddelen. Om aan de groeiende vraag te voldoen is eind vorig jaar in Arnhem een vierde reactor in gebruik genomen wat de capaciteit opstuwt met 20.000 kuub per jaar. De bewerking van het hout met azijnzuur in Arnhem gaat 24 uur per dag door.

Stoom voor balans hout

‘Door houtsoorten met een lage duurzaamheidsklasse thermisch te behandelen worden de toepassingsgebieden sterk verruimd,’ zegt marketeer Wessel Moorlag van Houthandel van Dam. Het hout voor Noir komt van concessiehouder Olam Agri (voorheen CIB) in de Republiek Congo (Congo-Brazzaville). CIB (Congolaise Industrielle des Bois) is al sinds 1968 actief met de houtkap en houtproductie. Per hectare FSC-bos wordt er slechts 1 boom per 30 jaar geoogst.

Daarnaast wordt er veel aandacht besteed aan arbeidsveiligheid voor de medewerkers en aan de sociale aspecten, en is het hout in die zin ook duurzaam voor de lokale bevolking. Zo zijn er voor de medewerkers stenen huizen gebouwd, drinkwateraansluitingen gerealiseerd en wordt elektra opgewekt door een eigen, op houtafval gestookte, energiecentrale. Er is een ziekenhuis waar de medewerkers gratis gezondheidszorg krijgen. Ook de overige lokale bevolking kan hier tegen een geringe vergoeding terecht. Verder zijn er scholen, een bibliotheek en sportcomplexen gebouwd om ook de ontwikkeling van de jeugd verder te stimuleren.

Het hout gaat van Congo naar Finland waar het wordt verwarmd tot een temperatuur van ruim boven de 200°C. Vervolgens wordt het hout met stoom langzaam in balans gebracht. De aanpassing in de celstructuur die hierdoor ontstaat zorgt voor een hoge duurzaamheid en verbetert het krimp- en zwelgedrag. Door dit proces wordt het hout vormvaster en is het eenvoudig te verwerken. Het hout wordt zonder chemische toevoegingen duurzamer, stabieler en meer warmte-isolerend gemaakt. Van Dam biedt het Noir-programma aan met het KOMO-certificaat. Ook is Houthandel Van Dam bezig om van alle Noir-soorten een LCA-calculatie te realiseren. De gevelproducten van Noir hoeven niet afgewerkt te worden. Mochten klanten niet willen dat het hout vergrijst, dan moet het wel worden behandeld.

Productie verduurzaamd hout groter

Finti uit Haaksbergen ziet de vraag naar verduurzaamd hout zo toenemen dat het bedrijf binnenkort naar een grotere locatie verhuist. Propex en Dekker Hout zijn partijen in Nederland die het Finti voeren, in België is dat Van Steenberge. Finti wordt onder meer gebruikt voor kozijnen, deuren, boeidelen, gevelbekleding, schuttingen en schuren. ‘Finti is naaldhout dat in Finland of Letland thermisch wordt verduurzaamd, volgens eigen recept,’ zo vertelt directeur Roy Hofsté. ‘Hierdoor krijgt het hout een isolatiewaarde van 0,095 Lambda (gemeten in een SHR test). Daarmee isoleert Finti bijna zestig procent beter dan tropische houtsoorten. Daarom zie ik het ook als een duurzame en milieuvriendelijke vervanger van tropisch hardhout.’ De nabewerking zoals lamineren of vingerlassen vindt in Haaksbergen plaats. ‘Daarvoor hebben we dus meer ruimte nodig. We zijn hier eind 2017 begonnen, maar groeien al uit ons jasje. Als het hout binnenkomt scannen we het eerst om scheurtjes of noesten op te sporen. Daarna gaan we het verder bewerken.’ Er zijn plannen om het hout ook daadwerkelijk in Haaksbergen te gaan modificeren maar dat is nog niet zo concreet dat Hofsté er al iets over kan zeggen.

Soortnaam en merknamen hout

Finti is net als Accoya en Noir geen soortnaam maar een merknaam. Gras Wood Wide werkt met Lunawood, uit Finland (ook een merknaam). Deze fabriek kan het hout ook brandwerend maken tot Euroklasse B. En zo werken er meer houtbedrijven met een eigen merknaam. De Fetim group uit Amsterdam is actief met verduurzaamd hout onder de merknaam Modiwood. Dit is ook thermisch gemodificeerd hout met een duurzaamheidsklasse 1/2. De behandeling geschiedt volgens het Thermo D principe (=boven 212 °C ). Hierbij wordt het hout gedurende 25 uur thermisch behandeld. Tijdens deze behandeling worden geen chemische middelen toegevoegd alleen water en waterdamp.Het is verkrijgbaar in meerdere varianten en soorten, zoals geschaafd of geborsteld. Verder is er een classic, clear, natural of colour (bijvoorbeeld groen, zwart, antraciet of wit) variant verkrijgbaar en zijn er smalle en brede en XL-geveldelen verkrijgbaar in diverse uitvoeringen en profielen. Bijna al het Modiwood wordt gemaakt van Scandinavisch naaldhout (PEFC), alleen voor de clear-variant wordt radiata pine gebruikt.

Gebrande bamboe

Aan de gevel van het nieuwe appartementengebouw Mooijburg in Amsterdam – uitgevoerd in CLT – zit gebrande bamboe van Zwarthout l Shou Sugi Ban uit Leersum. Het heet Yoroi en heeft brandklasse B. ‘Als de zon er op schijnt krijgt het bamboe door de harde koollaag en de verfijnde craquelé tekening een zilverachtige gloed. Maar ook binnenshuis is het een mooie blikvanger maar dan wel na het fixeren van de koollaag.’

Milou van Lokven van Zwarthout laat weten dat Yoroi vorig jaar op de markt kwam en als eerste is toegepast bij het Huygens Lyceum in Eindhoven, maar het is ook gebruikt voor één van de buitenwanden van het Natural Paviljoen op de Floriade. De diepgebrande bamboe heefteen natuurlijke uitstraling en is speciaal ontwikkeld voor projecten waar brandklasse B is vereist zoals openbare gebouwen. Yoroi wordt gemaakt van FSC gecertificeerd, thermisch gemodificeerd bamboe uit China. Door de bamboevezels samen te persen worden planken gemaakt.

Vervolgens branden de brandmeesters van Zwarthout elke bamboe plank in de eigen oven. Ze gebruiken hiervoor planken bamboe X-treme van Moso Bamboo. Yoroi krijgt door de verkoling een natuurlijke brandvertraging. Er worden geen brandwerende middelen toegevoegd die uit kunnen logen. Om de brandwerendheid te behouden is er geen onderhoud nodig.