Dealin.Green is hard aan het werk om Nederland voor te bereiden op het gebruik van Paulownia hout. Het bedrijf werkt aan toelatingen en certificeringen, is bezig met de eerste (gevel)projecten en werkt met boeren aan de teelt van hoogwaardig Nederlands Paulownia hout.

Dealin.Green is een bedrijf dat is opgericht vanuit de glastuinbouw. De initiatiefnemers werken sinds 2020 aan de landbouwtransitie en waren vanuit klimaatoogpunt op zoek naar gewassen die konden bijdragen aan de CO₂-opslag. ‘Dan gaat het dus om langdurige toepassingsmogelijkheden’, zegt Dieter Mullemeister, adviseur biobased (land)bouw & wood specialist bij Dealin.Green. Bij hun zoektocht gingen de initiatiefnemers niet over één nacht ijs. Toepassing van biobased materialen slaagt namelijk alleen als er ook een goede businesscase haalbaar is. Er werd dan ook uitgebreid marktonderzoek verricht.

Dat resulteerde in de keuze voor de aanplant van Miscanthus en Paulownia. ‘Er worden veel gewassen geteeld voor gebruik als vezels, maar Miscanthus is in dat opzicht een heel lucratief gewas. Miscanthus kun je jaarlijks oogsten. De vezels daarvan gebruiken we voor isolatiemateriaal en plaatmateriaal zoals myceliumplaten, als vervanger van OSB en MDF. Het wordt ook veel gebruikt als strooisel in stallen, maar dat doen wij niet want dat is geen langdurige CO₂-opslag.’

Houtbranche

Naast Miscanthus kwam dus Paulownia in beeld. Dit vanwege de opbrengst per hectare per jaar, maar ook omdat hout zich nog beter leent voor langdurige CO₂-opslag dan een vezelmateriaal. Dieter Mullemeister: ‘De vraag – die ook veel boeren ons stellen – is dan of de houtbranche zit te wachten op Paulownia. Is er markt voor? Juist daarom zijn we met onze onderzoeken aan de achterkant begonnen. Uiteindelijk vormt de opbrengst negentig procent van de businesscase. Dus zijn we met allerlei Paulownia producten langs de houthandel geweest. Als houthandelaren het de eerste keer in handen hebben, denken ze aan ‘waaiboomhout’. Omdat het zo snel groeit, is het heel licht hout. Maar botanisch is het hardhout en heeft het dus ook die vergelijkbare celstructuur. Het is van hoge kwaliteit: heel glad, fijn te bewerken en heel stabiel met weinig werking in het hout. Daarbij kweken we stammen die tot zes meter hoog takvrij blijven en dus noestvrij zijn.’

Paulownia wordt elders in Europa al verbouwd, maar als je op internet zoekt dan zie je vooral toepassingen in bijvoorbeeld surfboards en gitaren. ‘Voor ons zijn dat soort toepassingen niet interessant. Wij zoeken meer industriële verwerking en richten ons dus vooral op toepassing in de bouw, als zaaghout en plaatmateriaal. Het lichte gewicht en de noestvrije kwaliteit maken het hout geschikt voor vele toepassingen. Bijvoorbeeld voor fineren in triplex, met name voor caravan- en camperbouw. Daar speelt vooral gewicht een belangrijke rol. Maar ook voor plaatmateriaal voor binnengebruik. Er is natuurlijk al heel veel plaatmateriaal, maar dit is dus licht en noestvrij. Extra argumenten zijn straks dat het in Nederland geteeld is en een hoge CO₂-opslag heeft. Daarnaast is er een producent van shutters geïnteresseerd in lamellen van Paulownia.’

Gevelproject

De stammen worden ongeveer 30 tot 40 centimeter dik. ‘We kunnen daar diverse maten uitzagen. Nu richten we ons op goed beschikbare maten als 105 x 28 mm en 150 x 28 mm. We zagen er latten, rabatdelen of andere delen van, bijvoorbeeld voor plafonds. Met thermisch modificeren kunnen we zelfs de juiste duurzaamheidsklasse voor gevelgebruik bereiken. Maar we zijn met SKH/SHR nog bezig met certificeringen. Datzelfde geldt voor brandklasses. We hebben wel gegevens elders uit Europa, maar de Nederlandse regels zijn toch weer net anders. Ondertussen hebben we wel de eerste projecten in voorbereiding. Binnenkort zullen we onder meer houten delen gaan leveren voor een loods in Bakel.’

‘We kunnen de latten ook lamineren tot balken. Het hout heeft een heel gunstige isolatiewaarde. De constructieve sterkte is wel beperkt. Maar je zou het dan bijvoorbeeld kunnen combineren met andere houtsoorten, met een kern van Paulownia. Je krijgt dan een lichtere balk, die je bijvoorbeeld voor optoppen van gebouwen zou kunnen gebruiken.’

Holle kern

Een eigenschap van Paulownia is dat het in het midden een gat heeft, geeft Dieter aan. ‘Het begint namelijk net als bamboe met een holle stam. Die groeit wel steeds dichter, maar er blijft een gaatje over. Om zo veel mogelijk hout te kunnen gebruiken, hebben we nu uit het kernhout delen gezaagd voor gebruik in de gevel. Die holle ruimtes in het oppervlak geven de delen juist extra karakter, met een barnwood-achtige uitstraling. Omdat dit eigenlijk resthout is, is het goedkoper dan delen zonder die holle kern.’

Waar Dealin.Green ook naar gekeken heeft, is welke soorten probleemloos in Nederland kunnen worden geteeld. Paulownia is een exoot. ‘Voordeel daarvan is dat deze hier tot nu toe geen natuurlijke vijanden heeft en dus pesticide arm te telen is. Maar er zijn negen soorten Paulownia. In de hovenierswereld is vooral de Anna Paulownaboom (Paulownia tomentosa) of keizersboom bekend. Die bloeit heel sierlijk en rijkelijk. Maar die zaadjes waaien tot wel 50 kilometer weg. Dat is met een enkele boom niet zo erg, maar zoals wij nu op 150 hectare met 825 bomen per hectare zitten is dat wel een probleem. Onlangs is er een bericht over invasiviteit van Paulownia door het LNV en NVWA naar buiten gebracht; hierin worden onze soorten benoemd als niet-invasief. Het onderzoek zal medio 2026 afgerond zijn, we verwachten tegen die tijd de officiële papieren.’

Dealin.Green plant de bomen op onderlinge afstanden van 3 meter in – versprongen – rijen h.o.h. 4 meter. Na het eerste jaar kan de boom wel twee meter hoog zijn, maar wordt deze teruggezaagd. Omdat in dit jaar zich het wortelstelsel nog moet ontwikkelen, is het hout namelijk niet van hoge kwaliteit. In het tweede jaar ontwikkelt zich hoogwaardig hout. Na circa vijf of zes jaar wordt de plantage uitgedund, waarbij een van de drie bomen wordt gerooid. Dat geeft de boom de ruimte om juist in de dikte te groeien. Na acht tot tien jaar kan het hout worden geoogst. Daarna groeit de boom weer opnieuw vanuit het bestaande wortelstelsel. ‘Je hoeft ze dus niet opnieuw aan te planten. Dat scheelt dus in investeringen. Daarom gaan we ook langdurige samenwerkingen aan, die misschien wel 40 jaar door gaan lopen.’

Verdienmodel

Voor boeren zit er zeker een verdienmodel in, geeft Dieter aan. ‘Ze moeten acht jaar wachten op de oogst, met eventueel een tussenoogst. We verwachten aanzienlijke houtvolumes, met circa 800 bomen per hectare en 0,7 kuub hout per boom levert dit crica 560 kuub per hectare op. We rekenen met 200 euro per kuub, waar we elders in Europa het dubbele betalen. Tussendoor kunnen de boeren wel al iets verdienen aan certificaten voor CO₂-opslag, maar die opslag is in het begin gering. Hoe dikker de boom al is, hoe groter ook de volgende jaarring en dus meer hout en meer opslag. Maar het zijn vaak toch a-typische agrariërs die zich bij ons melden. Die bijvoorbeeld een perceel over hebben of zoeken naar andere gewassen waar ze zelf meer op kunnen sturen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor ex-varkenshouder Paul Smolenaers uit Nederweert. Die wil graag bijdragen aan een betere wereld. Hij was de eerste die Paulownia aanplantte voor Dealin.Green. Hij kiest ervoor om elk jaar een hectare Paulownia toe te voegen en zo een goed verdienmodel op te bouwen. Op één perceel gaat hij Miscanthus verbouwen. Dat ligt namelijk onder een hoogspanningslijn en daar mogen geen bomen geplant worden.’

Dealin.Green verwacht over een jaar of vijf hun eerste oogst van Paulowna-hout. Wellicht komt er nog iets eerder hout beschikbaar uit uitdunning. ‘Tot die tijd gaan we in Nederland de markt op met Paulownia dat elders uit Europa komt. We gaan niet wachten met de marktcampagne tot het Nederlands hout geoogst is. Als het zo ver is, moet de markt daar klaar voor zijn.’

Inmiddels heeft Dealin.Green samenwerkingsovereenkomsten getekend met grote partijen als TABS en BAM. Dat gaat niet om concrete projecten, maar wel om de wil om samen de biobased keten verder te ontwikkelen.

‘Toch zal de teelt van Paulownia in Nederland redelijk beperkt blijven. We denken tot maximaal 1000 hectare te komen. Boeren moeten het willen en je hebt grond nodig die goed waterdoorlatend is en zo zijn er nog wat meer eisen. Als we dan nog verder willen uitbreiden, moeten we naar het buitenland toe. In Frankrijk bijvoorbeeld kost landbouwgrond maar een tiende van wat het in Nederland kost. Wel zie je dat aan Paulownia dat nu elders in Europa wordt verbouwd, over het algemeen minder zorg wordt besteed dan wij willen. Daardoor heeft het hout niet die kwaliteit en is het niet noestvrij zoals wij dat nastreven.’