Het gaat hard met de houtbouw in Nederland. Een aantal flink grote projecten trekt de aandacht. Houtwereld maakt een rondje lang de velden. Tien projecten in uitvoering.
Vooropgesteld: een compleet overzicht maken van houtbouwprojecten met enige omvang in Nederland is gedoemd om te mislukken. Daarvoor gebeurt er té veel. Een makkelijke eerste schifting: het project moet in uitvoering zijn. Niet alleen om het overzicht een beetje behapbaar te houden, maar ook omdat er heel wat ‘artist impressions’ bestaan van gebouwen die nu in hout zijn bedacht, maar waarbij misschien gaandeweg toch een andere bouwmethodiek wordt gekozen. Tweede afbakening: in het prefab-thema in Houtwereld 12 van begin oktober 2022 kwamen de modulebouwers al aan bod. Ook projecten als het grote woningbouwproject in Alkmaar (129 huurappartementen voor Woonwaard, uitgevoerd door De Groot Vroomshoop en Finch Buildings), Juf Nienke in Amsterdam (61 huurwoningen gebouwd door Barli Bouwsystemen in samenwerking met Hazenberg) en andere werken waarover Houtwereld al eerder schreef, laten we daarom links liggen in dit overzicht.
1 DE WARREN – AMSTERDAM
De Warren is een bijzonder project, want het is een eigen initiatief van een groep mensen om voor zichzelf een huurcomplex te ontwikkelen. De 36 appartementen vormen samen een hout-hybride gebouw van 5 bouwlagen. Een groot deel van de vloeren is van beton, maar in de bijzondere ruimtes zijn ook CLT vloeren toegepast. Alle vloeren zijn ondersteund door houten kolommen. Stabiliteitswanden zijn deels van beton en de binnenwanden weer van CLT.
‘Voor die hybride aanpak is gaandeweg besloten’, licht architect Boris Zeisser van Natrufied Architecture toe. Aanvankelijk – enkele jaren terug al weer – was het idee het gebouw in volhout uit te voeren, maar een aannemer vinden bleek lastig. ‘Technisch zat het redelijk goed, maar er had nog niemand in de bouw kaas van gegeten. Dat maakte dat we het prijstechnisch niet voor elkaar konden boksen. Vandaar dat het een combi werd.’ Leverancier van het gelamineerde hout is LTS, dat ook de engineering en de uitvoering voor zijn rekening neemt. De houtskeletbouw komt van Webo. De buitengevel is gemaakt met onder meer hergebruikt azobé. Kozijnen door het hele gebouw zijn van accoya. ‘Allerlei aspecten van de houtbouw komen in dit project aan de orde’, zo concludeert Zeisser.
2 MOOIJBURG – AMSTERDAM
Het architectenbureau van Boris Zeisser is ook betrokken bij Mooijburg Plein, Mooijburg Waterzicht en Mooijburg Park op IJburg in Amsterdam. Alle drie projecten – ontwikkeld in samenwerking met DGV Group en aannemer Weever Bouw – zijn in aanbouw. Eerstgenoemde is het meest ver op streek en wordt begin 2023 opgeleverd.
Op een enkele stabiliteitskern en de parkeerkelder na is dit hele gebouw in hout uitgevoerd: CLT wanden en vloeren (wederom LTS, net als voor de Warren) in combinatie met houtskeletbouw van (ook weer) Webo. De gevels worden afgewerkt met houten gevelbekleding (Foreco) en deels geperste bamboe van Moso. En – primeur – een deel van die bamboe wordt door Zwarthout gebrand volgens de Shou-Sugi-Bantechniek. ‘We hebben de eerste batch gekregen.’ De CLT plafonds in de appartementen blijven in het zicht, de woningscheidende wanden worden aan twee kanten bekleed met gips vanwege brandveiligheid en akoestiek. Architect
Boris Zeisser: ‘Dé twee bottlenecks bij houtbouw en allebei even ellendig, is onze ervaring. De dragende wanden binnen de woning hoeven we waarschijnlijk niet af te werken, maar er moeten nog een aantal testen worden gedaan op de bouw om dat zeker te weten.’ Op de CLT vloeren (22 cm) komt 10 cm ballast, vloerverwarming en een cementgebonden gietdekvloer van Eco2floor.
3 MEDIAVAERT – DUIVENDRECHT
In Amsterdam-Duivendrecht verrijst het nieuwe hoofdkantoor van DPG Media, het bedrijf achter onder meer de Volkskrant, Trouw, Het Parool, Qmusic en NU.nl. Met een oppervlakte van 44.000 m² wordt dit gebouw volgens ontwikkelaar Being het grootste hout-hybride kantoor van Europa. In de constructie zit ‘straks’ 6.500 m³ hout verwerkt. Mediavaert, zoals het gebouw heet, is een gebouw van ongeveer 150 meter lang bij 30 meter breed en bestaat uit drie gebouwdelen met betonnen kernen voor de liften en het trappenhuis.
Het is zeven bouwlagen hoog, plus een ondergrondse tweelaags parkeerkelder. Ook die is in beton uitgevoerd. Verder bouwt aannemer Besix de constructie hoofdzakelijk op met houten kolommen en liggers en ‘hout-hybride vloeren’, zoals de ontwikkelaar ze noemt. Plus – waar nodig – staalconstructies. De houtconstructie wordt geleverd door Wiehag Timber Construction. De hout-hybride vloeren zijn CLTvloerplaten van 200 mm dik met een betonnen bovenlaag van 100 mm, verduidelijkt projectarchitect Fleur Kay (Team V Architectuur).
‘In het ontwerpproces was dit bedacht als een geprefabriceerde vloer, maar besloten is om de betonnen laag in situ op de bouw te storten.’ Met deze betonnen bovenlaag zijn brandveiligheid, akoestiek en stabiliteit getackeld. Op de vloer komt vervolgens nog een verhoogde vloer (computervloer) met daaronder ventilatievoorzieningen. Tegen CLT komen klimaatplafondeilanden voor verwarming en koeling. Het zullen straks vooral de kolommen en liggers zijn die in het zicht blijven. De buitengevel is een vliesgevel waarvan de gesloten delen worden bekleed met een keramiek tegel. De oplevering van Mediavaert is in 2024.
4 GROTE KREEK – ROTTERDAM
Zestien vrachten massief hout uit Oostenrijk. Daarmee bouwt JM Concepten momenteel Grote Kreek: 50 zorgwoningen voor het Leger des Heils in Rotterdam. Het hele gebouw – totaal 2.400 m² -wordt opgetrokken in CLT. ‘De elementen zijn in de fabriek voorgefreesd en op maat gemaakt en worden op locatie gemonteerd’, licht architect Tim Vermeend van Urban Climate Architects uit Delft toe.
‘Dat doen we bij dit type projecten altijd, omdat we dan meer vrijheid hebben en er minder hout nodig is.’ Simpel gezegd is de nieuwbouw een galerijflat-typologie, maar dan met kleinere eenheden. Voor een bijzondere doelgroep: ‘Een opvanglocatie voor mensen die zorg en begeleiding krijgen van het Leger des Heils.’ Het project – drie bouwlagen hoog – krijgt aan de buitenkant een mooie passende gevel met geïntegreerde houten delen. ‘Aan de binnenkant is volledig CLT in het zicht. Het hout dat we nu neerzetten ga je voor het grootste gedeelte ook echt zien.’
Ook de onderkant van de galerijen wordt niet bekleed. ‘Je kijkt tegen de platen aan. Het blijft heel eerlijk. Als bureau vinden we hout een prachtig levend materiaal en passen we het graag in het zicht toe waar mogelijk.’ Het gebouw – waarvan de houtbouw bij verschijning van deze editie klaar is – wordt in het eerste kwartaal van 2023 opgeleverd.
5 HOUTLAB – NIEUWKUIJK
Het eigen kantoor als showroom voor opdrachtgevers. Woody Building Concepts laat met de nieuwbouw langs de A59 bij Nieuwkuijk/Vlijmen zien wat er kan op het gebied van houten kantoren en bedrijfshallen. Het gebouw zal ook plaats gaan bieden aan de nieuwe Innovatiehub van moederbedrijf Janssen de Jong Groep en aan andere bedrijven uit de groep die zich bezighouden met houtbouw en circulariteit, zoals Pvvt, New Horizon Urban Mining, Janssen de Jong Bouw en Janssen de Jong Projectontwikkeling.
De bedrijfshal – 1150 m² inclusief kraanbaan – is helemaal uitgevoerd in gelamineerde kolommen en liggers, met wat staal voor de stijfheid van de constructie. Pvvt gaat hier houtskeletbouw elementen en specials produceren. De wanden van de hal worden opgebouwd uit metalen sandwichpanelen met circulaire PIR-isolatie. Hierop worden op regels fraké delen aangebracht gelijk aan het kantoor. Het kantoor – 1200 m² – is uitgevoerd in gelamineerde kolommen en CLT. ‘Voor kantoren is dat een mooie oplossing. Het heeft een bepaald raster dat past bij kantoorindelingen en waarmee je prima kunt ontwerpen’, zegt Maarten Bakker, directeur van Woody Building Concepts.
‘We hebben een standaard kantoorconcept bedacht dat hierbij aansluit.’ Het kantoor wordt heel open en licht gehouden. De CLT vloeren zijn voorzien van 3 cm steenwolisolatie met een 8 cm dikke monolithische vloer van circulair beton afkomstig van New Horizon. ‘Deze opbouw is op zich ook weer goed losmaakbaar.’ Leverancier van de kolommen en CLT is Derix. Het hoogste punt van Houtlab – zoals het gebouw gaat heten – is medio oktober gevierd. De oplevering staat gepland voor het tweede kwartaal van 2023. In de hoofddraagconstructie is 485 m³ hout verwerkt.
6 WEENER XL – DEN BOSCH
Weener XL is de naam van het werk- en ontwikkelbedrijf van Den Bosch. Momenteel is de nieuwbouw in vergevorderd stadium. Dit is een van de grote houtbouwprojecten van bouwer Dura Vermeer die momenteel in uitvoering zijn.
Het gebouw – oppervlakte: 14.000 m² – is volgens bedrijfsleider Marcel Mutsaers ‘repeterend en modulair opgezet. In theorie is het weer uit elkaar te halen.’ De houtbouw constructie is hoofdzakelijk gebouwd met houten kolommen en liggers, met waar nodig staalconstructies. De verdiepingsvloeren zijn samengestelde houten vloerplaten opgebouwd uit houten balken. Hiermee zijn grote overspanningen te maken. De complete houtconstructie wordt geleverd en gemonteerd door LTS. Kolommen en liggers zijn door LTS gemaakt, de vloeren zijn door LTS ingekocht bij Lignatur in Zwitserland.
Met het oog op brandveiligheid zijn de houten kolommen van het gebouw over-gedimensioneerd zodat ook na ‘inbranding’ de constructie voldoet. ‘Het hout blijft daardoor mooi in het zicht. Dit is anders dan bij staal, dat moet worden bekleed met beplating of voorzien van brandwerende coating.’ Op de houten vloeren komt een cementgebonden afwerkvloer voor de akoestiek. Bijzonderheid verder: een groot deel van de gevel is ingevuld met een vliesgevel in hout.
7 WESTPOORT – AMSTERDAM
Dura Vermeer bouwt ook het nieuwe regiokantoor voor Alliander in Amsterdam – genaamd Liander Westpoort – dat in 2023 wordt opgeleverd.
De hybride constructie met een betonnen kern en houten kolommen wordt bij dit project gecombineerd met grote houten vloervelden. Daarmee is het ontwerp aanpasbaar, efficiënt en veerkrachtig richting de toekomst, stelt de bouwer in de projectbeschrijving op de eigen website.
8 HORTUS LUDI – NIJMEGEN
Hortus Ludi in Nijmegen is een derde onder handen houtbouw project van Dura Vermeer en bestaat uit twee volledig houten woongebouwen met 11 duurzame grondgebonden woningen en wordt volledig in CLT gebouwd.
Zowel de constructie als de gevel worden in hout uitgevoerd. De twee woongebouwen staan in verbinding via een poortgebouw. Het poortgebouw is naast een gezamenlijk entree ook een ontmoetingsplek voor de bewoners. Hier komt bijvoorbeeld de collectieve werkplaats, zodat iedereen een plekje heeft om te klussen.
9 WOODSTONE HOUTBOUW – HEERHUGOWAARD
Bouwbedrijf De Nijs bouwt in 2023 in Heerhugowaard vijf torens met 204 appartementen in verschillende typen, uit eigen ontwikkeling. De daadwerkelijke bouw moet nog beginnen, maar op de locatie staan al mockups – proefwoningen, zeg maar. Daarin test de bouwer verschillende aspecten van de materialisatie, zoals de afwerking van de vloeren. Uitgangspunt voor Woodstone was om alles in CLT te doen, zo legt ontwikkelaar Niek Schaap uit in een interview voor Lente-akkoord 2.0.
Op de begane grond lukte dat echter niet. Daarom worden bergingen en technische ruimtes uitgevoerd in kalkzandsteen en beton. ‘De trappen en de liftkernen lopen wel helemaal door tot op de begane grond.’ CLT van de plafonds blijft in het zicht, wanden in verband met brand en geluid niet. Hamlet is verantwoordelijk voor de engineering, productie en montage van de CLT casco’s. Het houtbouw project in Heerhugowaard heeft een totale vloeroppervlakte van 18.700 m². De benodigde 7.300 m³ hout is afkomstig uit duurzaam beheerde bossen in Oostenrijk, meldt Hamlet in een persbericht.
10 FIBONACCI AMSTERDAM
Fibonacci in Amsterdam is – eerlijk is eerlijk – een twijfelgeval voor dit overzicht. Want: hybride met wat meer beton dan hout dus eigenlijk geen volledige houtbouw. Het gebouw – ontwikkeld door VORM2050 – ligt op een infrastructureel knooppunt en kent drie geluidbelaste gevels. Deze zijn gebouwd met prefab betonnen sandwich elementen met steenstrips op de buitenzijde. Vloeren en woningscheidende wanden: ook van prefab beton.
De 243 appartementen worden allemaal ontsloten in het atrium van het gebouw. Dáár is het wel hout dat de klok slaat. De gevels aan die zijde worden uitgevoerd in houtskeletbouw, afkomstig van Webo. De galerijconstructie bestaat uit CLT vloeren met houten kolommen. Ook het trappenhuis is van hout. Dit alles wordt gemaakt door WoodTeq. ‘Het is vooral een prefab project’, zegt architect Niels Ponjee van de firma Diederendirrix. ‘Vanwege de krappe bouwlocatie is het onze insteek om zoveel mogelijk elders te produceren en op afroep te laten komen. Alles – inclusief de badkamers en technische ruimtes – wordt gereed van de vrachtwagen geladen. De kraan staat middenin het plot en wordt er straks door een andere kraan weer uitgetild.’
Door: Paul Diersen
