Veel van het vuren en grenen dat in Nederland verkrijgbaar is, komt uit Zweden. Maar wat is dat nu voor hout, welke kwaliteiten kun je krijgen en hoe bepaal je dat? Tijdens een studiereis naar Zweden komen theorie en praktijk samen. Lessen visueel hout sorteren afgewisseld met praktijkbezoeken aan houtzagerijen.

Zweden is het land van bos en meren. Het land produceert jaarlijks ongeveer 17 tot 18 miljoen kuub hout. Naaldhout vertegenwoordigt het overgrote deel van dit volume, vooral vuren en grenen. Het land – in oppervlakte elf keer zo groot als Nederland – bestaat voor ongeveer 65 tot 70 procent uit bos. En de Zweedse boswet zorgt ervoor dat het areaal bos niet krimpt, maar juist groeit. Zoals gezegd vindt veel van het Zweedse naaldhout zijn bestemming in Nederland.

Grote houtbedrijven met eigen zagerijen zijn bijvoorbeeld Holmen, Stora Enso, SCA, Södra, Vida, en Setra. Dat zijn zagerijen met veelal meerdere locaties waarbij elke vestiging zijn eigen specialiteit heeft. Zo zaagt Vida Trameno alleen stammen met lengte 2,5 meter. Trameno is overigens de kleinste locatie van de 12 zagerijen van deze groep met 150.000 m³ rondhout op jaarbasis. Bij de grote zus in Borgstena zaagt de firma jaarlijks 400.000 m³ stammen weg! Totaal is Vida goed voor 2,7 miljoen kuub rondhout op jaarbasis. Daarnaast zijn er nog tal van zagerijen zoals Sweden Timber en Ingarp.

STUDIEREIS EVAN BUYTENDIJK

Al die specifieke kenmerken die de verschillende zagerijen van elkaar onderscheiden, ervaart Houtwereld aan den lijve tijdens een studiereis van vijf dagen naar Zweden, georganiseerd door Ingenieursbureau Evan Buytendijk. Deze trip combineert een cursus visueel sorteren van naaldhout volgens de regels uit het ‘zwarte boekje’ met vier bezoeken aan zagerijen, een modulebouwer en een bezoek aan een bosgebied waar op dat moment houtoogst plaatsvindt en cursisten uitleg krijgen over de Zweedse wet- en regelgeving.

WELK NAALDHOUT KOOP JE?

Evan Buytendijk: ‘We gebruiken tijdens de cursus het zwarte boekje, ofwel Commercial grading of timber. Een norm opgesteld door Scandinavische landen in 2020. Deze kent de klasses US/V/VI/VII. Deze norm kent zeker overeenkomsten met de Europese standaard EN-1611, maar die laatste wordt helaas niet uniform toegepast.’ Een klein voorbeeld uit de praktijk: in de kwaliteitsklasse VI+ kan hout van VI én beter zitten Dus ook US of V. ‘Vraag is of je dan nog weet wat je koopt… Het is handig voor de zagerij, maar voor jouw als gebruiker niet echt. Zo worden in de internationale handel heel veel verschillende termen gebruikt, SLS, Klasse B en C. Helaas is er geen sprake van eenduidigheid. Daarom is het belangrijk dat je weet wat je koopt of wat je binnen moet krijgen en hoe het hout gekeurd is,’ stelt Buytendijk.

KWASTEN, WAAN EN HARSZAKKEN

Volgens de Scandinavische norm wordt het hout gesorteerd op het aantal kwasten en het type kwast (gezond, dood, met schors, rotte kwasten), op de aanwezigheid van harszakken, insect-schade, harshoudend hout, waan, roodstreperigheid, blauwschimmel, ingegroeide schors, rot, hartlijn, topscheuren, het draadverloop, reactiehout, scheuren en vervormingen (denk aan gebogen, krom, scheluw of geschoteld hout). Sommige van deze ‘gebreken’ zoals een zichtbare hartlijn (pith) zijn toegestaan. Ook doet blauwverkleuring door schimmels niets af aan de sterkte van het hout. De zagerijen keuren de sterkte machinaal, bijvoorbeeld met een Dianagrade, en ook de Commercial grading of timber gebeurt machinaal in de productielijn met behulp van scanners.

DE PRAKTIJK

Bij Eksjo Industri, één van de bezochte zagerijen, buigen de cursisten zich over pakken hout die voor hen zijn neergezet. Met een liniaal meten ze de omvang van kwasten, scheurtjes en harszakjes. Cursusleider Buytendijk bepaalt met zijn ervaring in een fractie van de tijd die zijn studenten nodig hebben in welke klasse het vuren valt. ‘Gewoon vaak doen,’ stelt hij nuchter. ‘Je moet kunnen controleren of het hout dat je gekocht hebt en op de werf aankomt, voldoet aan de norm die je samen met de zagerij hebt afgesproken. Ik raad aan deze afspraken zeker ook contractueel vast te leggen. Raadzaam is zo af en toe een ingangscontrole te doen. Ook op het vochtpercentage. Maak je aanvullende afspraken bovenop de normen omdat je bijvoorbeeld zichtkwaliteit nodig hebt, vermeld dat ook. Ga dan in ieder geval voor US/OS kwaliteit.’

PRIJZEN RONDHOUT

Tijdens de reis naar Zweden bezoekt Buytendijk vier zagerijen. Sweden Timber (locatie Malmbeck), Eksjo Industri, Ingarp en Vida Trameno. Bij alle zagerijen breken de inkopers hun hoofd over de prijs van het rondhout en proberen ze hun voorraden op peil te houden. Stammen zijn duur. Sweden Timber stopt daarom al eerder op de dag met zagen en draait geen twee maar één shift. Eskjo liet voor de ‘hoofdprijs’ stammen uit Noord-Zweden komen wat zorgde voor hogere transportkosten.

Salesmanager Andreas Streiby spreekt van een verdubbeling in prijs tot 300 euro per kuub. Om uit een stam zo veel mogelijk hout te zagen verdeelt Sweden Timber haar logs met behulp van lasers over 16 categorieën. Afhankelijk van de diameter die varieert tussen 15 en 45 cm. ‘Wij proberen zo veel mogelijk rendement te halen uit onze stammen.’ Een kuub rondhout levert in de regel 0,50 tot 0,53 kuub gezaagd hout op. Natuurlijk zit er ook een verdienmodel op bijproducten zoals schors, chips en zaagsel dat verkocht wordt aan energiebedrijven en de papierhandel. Volgens Vida is dat verdienmodel momenteel zelfs beter dan dat van het gezaagde naaldhout.

BLIJVEN INVESTEREN

Rickard Spetz van Ingarp Travaror laat de cursisten maar wat trots de nieuwe zaaglijn zien van ‘zijn’ bedrijf. Deze is in 2023 in gebruik genomen en kan 150 meter per minuut zagen wat met de shifts die Ingarp draait neerkomt op 700 kuub per dag. Na het zagen (nat) wordt het hout op kopmaat gesorteerd, vervolgens gedroogd en pas dan gesorteerd op sterkte en zichtkwaliteit. Daarna gaat het verder het proces in en wordt het eventueel gekort, geschaafd of geïmpregneerd.

Ingapr liet het overigens niet bij de recente investering voor een nieuwe zaaglijn: de vingerlasstraat is ook nieuw en al even modern en met name belangrijk voor klanten uit de prefab-industrie. ‘Omdat we exact op maat produceren (op de milimeter nauwkeurig) neemt dat op locatie bedrijven veel werk uit handen. Alle investeringen doen we zonder vreemd vermogen.’ Bij Ingarp komen per dag 20 tot 25 vrachten rondhout aan. Sorteren van logs gebeurt hier ook machinaal. Staat de lijn stil, vanwege een technisch probleem bijvoorbeeld, dan kost dat het bedrijf 10 tot 12 duizend euro per uur.

Buytendijk reist twee keer per jaar af met een groep cursisten naar Zweden. Tijdens de editie in mei was Sigmar de Snoo, werkzaam bij Lubox, deelnemer. Hij spreekt van een uniek kijkje achter de schermen van de Zweedse houtindustrie. Van stam tot eindproducten. ‘Het onderdeel visueel sorteren was voor mij één van de hoogtepunten: veel praktische kennis die ik direct kan toepassen bij Lubox in de praktijk.’ Ahmet Kuyucu van Van Drimmelen vat de studiereis samen als een week vol nieuwe inzichten. Ook hij kan de opgedane kennis direct toepassen in zijn werk voor Houtmarkt.nl.