De wereldwijde handel in hout is een complexe en dynamische wereld, beïnvloed door verschillende factoren zoals geo-politiek, wet- en regelgeving, valutakoersen, certificering, bosbeheer en importpraktijken. Voor vakmensen uit de houtbranche is het essentieel om een goed begrip te hebben van deze aspecten om duurzame en verantwoorde handelspraktijken te waarborgen. Dit artikel zal deze vier kerngebieden in detail bespreken.
In dit artikel de volgende onderwerpen
Hoofdstuk 1: Wet- en Regelgeving
Internationale Verdragen
Internationale wet- en regelgeving speelt een cruciale rol in de houtindustrie. Verdragen zoals de Conventie over Internationale Handel in Bedreigde Soorten (CITES) reguleren de handel in hout van (mogelijk) bedreigde houtsoorten. Deze verdragen zijn ontworpen om illegale houtkap te bestrijden en de biodiversiteit te beschermen.
Het Cites-verdrag (voluit Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) is ondertekend door ruim 184 landen waaronder Nederland. Cites heeft de houtsoorten afzelia, khaya mahonie en padoek sinds februari 2023 in bijlage II opgenomen. Eind 2024 komen ipé en cumaru ook op deze appendix II-lijst.
Oorlog en politiek
Ook de oorlog tussen Rusland en Oekraïne heeft haar stempel gedrukt op de houthandel. Vanwege de sancties tegen Rusland mag er bijvoorbeeld geen berkenmultiplex uit Rusland meer naar Europa worden geïmporteerd. De handel moest randsnel op zoek naar alternatieven.
Maar er geldt ook een ban op teak uit Myanmar bijvoorbeeld vanwege de instabiele regering daar. Sinds de zomer van 2021 gelden er specifieke EU-sancties tegen het bedrijf Myanmar Timber Enterprise (MTE). Het is verboden direct of indirect transacties aan te gaan met dit bedrijf, omdat het aanzienlijke inkomsten genereert voor de Myanmarese Junta. Staatsbedrijf MTE heeft een monopolie op de productie en export van teak uit Myanmar.
Alternatieven, maar minder grote bomen, komen van plantages bijvoorbeeld op Java.
Europese Houtverordening (EUTR) en de EUDR
De Europese Unie heeft de Europese Houtverordening (EUTR) ingevoerd om illegale houtkap tegen te gaan. In december 2024 opgevolgd door de EUDR, die naast hout ook geldt voor bijvoorbeeld koffie, rundvlees, soja en rubber. Nieuw onder de EUDR is de aanduiding van de geo-locatie van de herkomst van de stammen.
De verordeningen verplicht bedrijven om due diligence uit te voeren, wat inhoudt dat zij moeten kunnen aantonen dat hun hout uit legale bronnen afkomstig is. Bedrijven die niet voldoen aan de EUTR/EUDR kunnen zware boetes en sancties verwachten. Houtwereld heeft over dit onderwerp meer geschreven waaronder dit basisartikel met diverse linkjes naar onder meer praktische vragen en antwoorden over de EUDR.
Amerikaanse Lacey Act
In de Verenigde Staten speelt de Lacey Act een vergelijkbare rol. Deze wet verbiedt de handel in illegaal verkregen hout en vereist dat bedrijven de legale herkomst van hun hout kunnen bewijzen. Overtredingen kunnen leiden tot forse boetes en gevangenisstraffen.
Australische Illegale Houtwet
Australië heeft ook wetgeving om illegale houtkap te bestrijden, bekend als de Illegal Logging Prohibition Act. Deze wet verbiedt de import van illegaal gekapt hout en producten die hiervan zijn gemaakt. Importeurs moeten ook hier due diligence uitvoeren om te verzekeren dat hun producten voldoen aan de wet.
Hoofdstuk 2: Certificering en Keurmerken
Er zijn diverse keurmerken voor hout en houtproducten. Sommige keurmerken zeggen iets over de herkomst van het hout zoals FSC en PEFC, anderen over de kwaliteit van de bewerking van het hout, bijvoorbeeld Komo. Hieronder een kort overzicht, in een ander artikel op Houtwereld behandelen we uitgebreider alle keurmerken en kwaliteitslabels.
FLEGT-licenties
Het Forest Law Enforcement, Governance and Trade (FLEGT) Action Plan van de EU heeft als doel om illegale houtkap te bestrijden en duurzame bosbeheerpraktijken te bevorderen. FLEGT-licenties worden uitgegeven aan landen die een vrijwillig partnerschapsovereenkomst (VPA) met de EU hebben gesloten. Hout met een FLEGT-licentie wordt als legaal beschouwd onder de EUTR.
FLEGT-vergunningen bevestigen de legaliteit van het hout en maken het mogelijk dat de houtproducten de EU-markt betreden zonder dat er due diligence-stappen moeten worden doorlopen. Maar Flegt alleen toont dus niet aan dat hout ontbossingsvrij is volgens de EUDR.
Momenteel hebben 6 landen een VPA (vrijwillige partnerschapsovereenkomst oftewel een Voluntary Partnership Agreement ondertekend: de Centraal-Afrikaanse Republiek, Ghana, Kameroen, de Republiek Congo, Liberia en Indonesië. De VPA’s moeten nog door de EU per land worden geratificeerd (van kracht worden verklaard).
FSC
Het FSC-certificeringssysteem is een van de meest erkende keurmerken voor duurzaam bosbeheer. FSC-certificering waarborgt dat houtproducten afkomstig zijn uit verantwoord beheerde bossen die milieu-, sociale en economische voordelen bieden. Het FSC-keurmerk is belangrijk voor bedrijven die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan.
FSC staat voor Forest Stewardship Council en is het internationale keurmerk met eisen voor duurzaam en sociaal bosbeheer. FSC werkt samen met overheden, bedrijven en milieuorganisaties en stimuleert samen verantwoord bosbeheer wereldwijd. Het FSC-keurmerk stelt strenge eisen voor onder andere de houtkap, kwetsbare bosgebieden, het herstel van de bossen maar ook lonen en verantwoorde werkomstandigheden. Recent is ook wetenschappelijk bewezen dat het ook voor de dierpopulatie gunstige effecten heeft.
Een FSC-keurmerk is te vinden op producten van massief hout maar ook op producten waarin hout of houtvezels zijn werkt. Denk aan plaatmateriaal, deuren en papier.
PEFC
Het PEFC is een ander belangrijk certificeringsprogramma dat gericht is op duurzaam bosbeheer. PEFC-certificering garandeert dat hout afkomstig is uit bossen die volgens strenge ecologische, sociale en ethische normen worden beheerd. PEFC heeft ook een certificering ontwikkeld voor bomen buiten het bos. Nederland loopt hierin voorp.
Het PEFC-systeem is wereldwijd erkend en wordt vaak gebruikt naast FSC-certificering. Houthandelaren kunnen dus zowel PEFC als FSC hout verhandelen, in verschillende variaties.
PEFC is een internationaal keurmerk dat staat voor Programme for Endorsement of Forest Certification. Het wordt gebruikt voor hout- en papier(producten) en wordt wereldwijd gesteund door overheden, bedrijven en regionale organisaties. Het hout dat een PEFC-keurmerk bedraagt is afkomstig uit maatschappelijk verantwoord beheerde bossen. PEFC heeft ruim 1 miljoen boseigenaren met samen meer dan 325 miljoen hectare bosoppervlak.
Een uitgebreider artikel met alle keurmerken vind je hier.
Hoofdstuk 3: Bosbeheer
Duurzaam bosbeheer
Duurzaam bosbeheer is essentieel om de gezondheid en productiviteit van bossen op de lange termijn te waarborgen. Dit omvat praktijken zoals selectieve houtkap, herbebossing, en het behoud van biodiversiteit. Duurzaam bosbeheer draagt bij aan de bestrijding van klimaatverandering door koolstofopslag in bossen te bevorderen.
Hoe ingewikkeld het is blijkt uit een reportage die Houtwereld maakte samen met Dekker Hout in Bolivia. Dekker heeft hier eigen bosconcessies met FSC keurmerk en per jaar mag hier maar een beperkt aantal stammen per areaal gekapt worden.
Gemeenschapsbosbeheer
Gemeenschapsbosbeheer geeft lokale gemeenschappen een centrale rol in het beheer van bossen. Dit model bevordert sociale rechtvaardigheid en economische ontwikkeling door gemeenschappen te betrekken bij besluitvorming en hen te laten profiteren van bosrijkdommen. Dit draagt ook bij aan het behoud van traditionele kennis en praktijken.
Zo heeft Probos recent geholpen om minder bekende houtsoorten uit relatief kleine bosgemeenschappen waarde te geven in enkele Nederlandse steden.
Bosherstel en herbebossing
Bosherstel en herbebossing zijn cruciaal om gedegradeerde bossen te herstellen en het verlies van bosareaal tegen te gaan. Initiatieven zoals het Bonn Challenge streven ernaar miljoenen hectares gedegradeerd land te herstellen. Herbebossing draagt bij aan de bescherming van biodiversiteit en het bevorderen van koolstofopslag.
Nederland kent de Bossenstrategie om het areaal bos uit te breiden. Om dit te ondersteunen verstrekt bijvoorbeeld de provincie Utrecht subsidie aan boeren die hun landbouwgrond willen omzetten naar bos.
Bescherming van oerbossen
Oerbossen, of primaire bossen, zijn bossen die ongestoord zijn door menselijke activiteit. Deze bossen zijn van onschatbare waarde vanwege hun biodiversiteit en ecologische functies. Bescherming van oerbossen is cruciaal om de natuurlijke habitat van talloze soorten te behouden en klimaatverandering tegen te gaan.
Hoofdstuk 4: Import
Importprocessen
Het importeren van hout vereist een grondig begrip van internationale handelsnormen en -procedures. Dit omvat het naleven van de wetten in het land van herkomst, internationale douaneregels, het verkrijgen van de benodigde vergunningen, en het verzekeren dat alle houtproducten voldoen aan de wetgeving van het importerende land.
Zeker met de komst van de EUDR is hier een gedegen administratie voor nodig. Ook als je het hout niet zelf importeert maar bijvoorbeeld wel profileert. De HS-codes voor de douane spelen een belangrijke rol in de regelgevening.
Documentatie en traceerbaarheid
Traceerbaarheid van hout is cruciaal om de legale herkomst te waarborgen. Dit omvat het bijhouden van gedetailleerde documentatie vanaf de bron tot aan de eindgebruiker. Systemen zoals Chain of Custody (CoC) certificering helpen bedrijven om de traceerbaarheid van hun producten te waarborgen en zo de risico’s van illegaal hout te minimaliseren.
Risicobeoordeling en due diligence
Importeurs moeten due diligence uitvoeren om de risico’s van illegale houtkap en handel te beheersen. Dit omvat het beoordelen van de herkomst van hout, het evalueren van de naleving van wetgeving en certificeringen, en het nemen van maatregelen om risico’s te minimaliseren. Bedrijven kunnen gebruik maken van risicobeoordelingstools en richtlijnen van organisaties zoals FSC en PEFC.
Houtagenturen of eigen import
Als houtverwerker kun je zelf hout importeren of je maakt gebruik van de diensten van importbedrijven, hout agentschappen of bedrijven of personen die werken in he land van herkomst. VandeCasteele importeert zelf bijvoorbeeld en heeft een eigen hout traceerbaarheidsexpert in Brazilië. Zij verricht ter plekke chain of custody controles, field audits en bemoeit zich met initiatieven op gebied van lokaal milieu, maatschappij en governance.
Novum Timber importeert ook uit Brazilië en daarnaast uit Gabon, Kameroen en Congo. Om de due dilligence voor Afrika goed in te richten had het bedrijf 1,5 jaar nodig. Dit geeft aan hoe complex de materie is. ‘We hebben onderzoek gedaan naar leveranciers. Wie past bij onze doelstelling? Er vallen partijen af, anderen komen erbij,’ stelt het bedrijf. ‘Het vergt tijd voor je de administratie in kaart hebt en controles hebt uitgevoerd. We werken nu aan een stabiele aanvoerlijn van azobe vanuit Afrika. In Zuid-Amerika hebben we slechts vier leveranciers, allemaal in Brazilië en alle vier uit de deelstaat Pará in het noorden. We doen bijvoorbeeld niets in de deelstaat Mata Grosso omdat die staat veel rondhout van elders importeert. Dat maakt de DDS ingewikkelder.’
Markttrends en vraag
De vraag naar duurzaam geproduceerd hout groeit wereldwijd. Gestuwd door wet- en regelgeving. Consumenten en bedrijven hechten steeds meer waarde aan duurzaamheid, wat leidt tot een toenemende vraag naar gecertificeerd hout. Dit biedt kansen voor bedrijven die investeren in duurzaam bosbeheer en certificering, maar brengt ook uitdagingen met zich mee om aan de vraag te voldoen zonder de bossen te over-exploiteren.
De Nederlandse Houthandel van Dam (onderdeel van TABS Holland) maakte al de keuze om alleen nog hout met een duurzaamheidskenmerk te verhandelen. FSC of PEFC. ‘Een principiële keuze. En in mijn ogen mag zo’n stevig principe geld kosten. Dan pas is het een echt principe,’ aldus Erik Leeuw.
Handelsbelemmeringen en tarieven
Internationale handel in hout kan worden beïnvloed door handelsbelemmeringen en tarieven. De containertarieven gingen bijvoorbeeld fors omhoog door strubbelingen in en rondom het Suezkanaal.
Sommige landen heffen hoge importtarieven op houtproducten om hun binnenlandse industrie te beschermen. Andere landen gaan over tot een verbod op export van stammen om zo de meerwaarde van bewerkt hout in eigen land te genieten.
Andere landen kunnen non-tarifaire barrières opwerpen, zoals strenge fytosanitaire eisen. Het is belangrijk voor bedrijven om op de hoogte te blijven van deze handelsbelemmeringen om hun handelsstrategieën effectief te kunnen plannen.
Conclusie
De wereldwijde handel in hout is een dynamische sector, nooit saai, die wordt beïnvloed door een complex samenspel van wet- en regelgeving, certificering, geo-politiek, valutakoersen, duurzaam bosbeheer en importpraktijken.
Voor vakmensen uit de houtbranche is het essentieel om op de hoogte te blijven van deze aspecten en om duurzame en verantwoorde praktijken te implementeren.