Koninklijke Dekker bezit sinds enige jaren een concessie voor houtoogst in een FSC-bos in Noord-Bolivia. Hier wordt ook een nieuwe zagerij gebouwd, als uitbreiding op hun drie bestaande zagerijen in de Boliviaanse Amazone. Bouwmaat bezocht het gebied en zag in de praktijk de inspanningen die nodig zijn om duurzaam hout te kappen.
Hout oogsten in FSC-bos is geen kwestie van simpel een boompje planten of kappen. Om van bosconcessie naar halffabricaat te gaan moeten betrokkenen veel onderzoek doen en een compleet beheerplan opstellen. De plaatselijke overheid en FSC stellen hun eigen eisen aan verantwoord en duurzaam beheer. En de eindgebruiker, zoals de Nederlandse bouwmaterialenhandel Bouwmaat, wil ook weten of alles volgens de regels gebeurt.
Een concessie is een groot stuk bos dat voor een bepaalde tijd in gebruik genomen mag worden. Het wordt als het ware gehuurd van de bosbezitter, de regering van het betreffende land. Gedurende veertig jaar heeft het houtbedrijf het vruchtgebruik van de concessie. Maar dat is aan strenge eisen gebonden. De Boliviaanse overheid geeft niet zomaar een kapvergunning af. Daarvoor moet een beheerplan worden ingediend en goedgekeurd.
Dekker werkt met FSC-certificaat
Koninklijke Dekker werkt volgens het FSC-certificaat en dat gaat nog verder dan de eisen van de overheid. ‘De principes en de criteria worden vertaald in een zogenaamde Forest Management Standard. Die worden per land opgesteld en uitgewerkt,’ vertelt Wyke Smit, directeur van FSC Nederland. FSC spreekt pas van verantwoord bosbeheer wanneer aantoonbaar rekening wordt gehouden met de ecologische, sociale en economische aspecten die bij bosbeheer horen. De organisatie kent hiervoor tien richtlijnen, de FSC-principes. Die gaan over behoud van biodiversiteit, de arbeidsomstandigheden van de mensen die werken in de bosbouw en de houtverwerking. Er is ook veel aandacht voor het belang van mensen die in het bos wonen of er afhankelijk van zijn.
Kijken bij de bron
Bouwmaat neemt haar duurzaamheidsverantwoordelijkheid serieus. Het bedrijf doet onderzoek naar bronmaterialen, over alle productgroepen. Het bedrijf verkoopt FSC-hout dat het onder andere inkoopt bij Koninklijke Dekker. Onlangs reisde Michael den Hartog, manager inkoop bij Bouwmaat, met een klein gezelschap af naar de concessie in Bolivia om met eigen ogen de gang van zaken te zien.
Houtoogst in FSC-bos
‘We hadden duidelijke leervragen. Zo wilden we ontdekken wat de meerwaarde is van een leverancier van FSC-hout die de oogst en de productie van dat hout in eigen beheer heeft.’ De verwerving van een concessie vergt een lange adem. Een bedrijf, in dit geval Koninklijke Dekker, moet eerst met de houder van het concessierecht, hier de Boliviaanse staat, onderhandelen voor het verkrijgen van de concessie. Je koopt een licentie van veertig jaar. Het bos moet in die veertig jaar duurzaam worden beheerd. Het blijft eigendom van de staat. Voor het FSC-certificaat dien je het bos volgens hun richtlijnen te beheren en te oogsten. Nadat het beheer over de concessie is verworven, begint het werk pas.
Inventarisatie van het bos
Als eerste stap wordt het bos geïnventariseerd. Samen met een bosingenieur en de inheemse bevolking breng je de concessie in kaart. Een goede inventarisatie beschermt het bos. Zo ben je verplicht om circa twintig procent van het gebied van houtkap uit te sluiten. Dat wordt natuurgebied. Delen van het bos waar de grond sterk schuin afloopt, sluit je ook uit van kap. Daar kan erosie optreden. Bij de inventarisatie breng je ook de schaarse en beschermde bomen in kaart; die zijn eveneens uitgesloten van kap. Met zo’n inventarisatie ben je snel een jaar kwijt en dan is er nog geen boom gekapt. En moet het beheerplan nog worden opgesteld.
Je deelt het bos op in vijfentwintig vakken. Elk vak staat voor één jaar. Alleen in dat jaar mag er in dat vak gekapt worden. De vakken worden uitgezet met gedetailleerde kaarten, gps-apparatuur en piketpalen. Elke 100 meter noord-zuid en elke 500 meter oost-west wordt er een paal in de grond geslagen. Vervolgens wordt er in het beheerplan nauwgezet het aantal en het soort bomen per hectare genoteerd. Plus alle andere data, zoals de diameter van de boom.
Tijdelijke infrastructuur
Er dient voor de houtoogst in FSC-bos ook een uitgebreide planning te worden gemaakt voor een goede infrastructuur. Die bestaat uit hoofd-, secundaire en tertiaire wegen. Ook deze infrastructuur moet aan FSC-regels voldoen. De hoofdwegen door het bos dienen permanent onderhouden te worden. De secundaire wegen die van de hoofdwegen aftakken mogen maar twee jaar gebruikt worden en de tertiaire wegen die daar weer vanaf splitsen zijn bedoeld om de bomen uit het vak te krijgen en zijn dus maar één seizoen in gebruik. Langs de secundaire wegen worden zogenoemde ‘rodeo’s’ aangelegd. Dit zijn open plekken van circa twintig bij veertig meter, bedoeld om de boomstammen te verzamelen. Ongeveer twaalf rodeo’s per vak. Daar worden de stammen op de vrachtwagens geladen.
Een werkploeg in het Amazonewoud bestaat al snel uit 45 mensen. Daarom moeten er ook kampen komen waar deze mensen eten en slapen en na maximaal drie maanden moet je het terrein weer in oorspronkelijke staat terugbrengen. De rodeo’s worden na gebruik herbeplant. Pas als dit alles is geïnventariseerd en is samengevat in het beheerplan kan de Boliviaanse overheid de kapvergunning verstrekken. Pas als die vergunning er is, mag je beginnen met de aanleg van de wegen en daarna met de houtoogst.
Bomen uitsluiten van kap
Om aan het FSC-keurmerk te voldoen mogen per hectare elke vijfentwintig jaar één tot drie bomen geoogst worden, vandaar de vijfentwintig vakken. Het aantal te kappen bomen hangt af van de bomendichtheid van de concessie. Per hectare groeien ongeveer tweehonderd bomen. Ten minste twintig procent van de bomen in het vak dient een diameter van minstens vijftig centimeter te hebben.
Er worden alleen bomen gekapt die dicht bij zaaddragende bomen staan en naar evenredigheid van de voorkomende houtsoort. Er mag zeker niet naar rato van de commerciële waarde van het hout gekapt worden. Belangrijke bomen voor voortplanting van het bos worden simpelweg uitgesloten van kap. Als de boom gekapt is, start direct de volgende stap.
Volgens de Reduced Impact Logging (RIL)-regels wordt de stam weggehaald met een skidder. Chain of Custody (CoC) is erg belangrijk binnen FSC, dus wordt de stam genummerd en naar de rodeo gebracht. Alle relevante gegevens zoals diameter, lengte en houtsoort worden genoteerd en doorgestuurd naar de zagerij. Pas als dit proces is afgerond, kunnen de stammen op transport richting zagerij. Daar worden ze opgeslagen en uiteindelijk verwerkt tot wat de meubelmaker of timmerman als halfproduct aangeleverd krijgt.
Nazorg heel belangrijk
Als het seizoen van circa acht maanden ten einde is, worden letterlijk alle sporen gewist. De wegen, kampen en rodeo’s worden afgebroken en het bos wordt op die plekken weer aangeplant. Voor de komende vijfentwintig jaar heeft de natuur weer vrij spel. Het jaar erop is het volgende vak aan de beurt waar het ritueel wordt herhaald. Door deze werkwijze groeit een perceel harder aan dan er gekapt wordt.
Dit hele proces zorgt voor duurzaam bosbeheer, zodat volgende generaties kunnen profiteren van hetzelfde bos. Door nauw samen te werken met de lokale bevolking worden illegale houtkap, en bosbranden voor landbouw, in Zuid-Amerika vooral sojaplantages, en veeteelt voorkomen. De bevolking heeft er alle baat bij dat er duurzaam hout gewonnen wordt en verdient een goede boterham aan de bosbouw en de economie die daar omheen ontstaat. Zo is de samenwerking voor het land en de bevolking goed en ook, in dit geval, voor Koninklijke Dekker. Een win-winsituatie om het regenwoud goed te beschermen.
Noten met keurmerk
Gigantische Castanha-bomen zijn in de regio ook te zien, deze bomen worden honderd procent uitgezonderd van kap omdat de Brazil nuts eraan groeien, een soort amandel. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt in chocolade. De lokale bevolking oogst de noten onder het FSC-keurmerk als gecertificeerde noten. ‘Al onze operaties in het noorden zijn gebaseerd op een combinatie van FSC-hardhout en deze eveneens gecertificeerde noten,’ laat Koninklijke Dekker weten. ‘Deze noten vallen in het regenseizoen tussen november en januari uit de bomen. Aangezien er dan niet in de bossen gewerkt wordt, verdienen de lokale bosmedewerkers extra geld met het rapen van de noten.’
Verantwoord inkopen
Michael den Hartog van Bouwmaat toont zich na de reis onder de indruk. ‘FSC-hout wordt tegenwoordig gelukkig goed gewaardeerd door de Nederlandse houtgebruikers. Ik ben er voorstander van. Maar nu ik de procedures heb gezien en de investering die bedrijven als Koninklijke Dekker moeten doen om het duurzaam te winnen, ben ik nog meer overtuigd. Door de complete keten – van bosbeheer, kap, verwerking tot verscheping – in eigen beheer te hebben lever je meerwaarde voor een afnemer als Bouwmaat. We kunnen onze klanten een heel duidelijk verhaal vertellen.’
Maar Den Hartog ziet ook de meerwaarde voor de lokale bevolking, veelal in dienst van Koninklijke Dekker. Tijdens het bezoek, samen met drie collega’s, had hij alle tijd om in gesprek te gaan met de plaatselijke medewerkers. Onder andere over de sociale effecten van dit bosbeheer. Koninklijke Dekker faciliteert scholing voor de bevolking en helpt bij de bouw van woningen. ‘Dat staat in schril contrast met hoe het er aan toegaat in de bossen buiten de concessie. Daar zag je het platbranden voor je ogen gebeuren. Schokkend om te zien.’
De beste keuze, maar klant kiest
Duurzaam bosbeheer zou ook de biodiversiteit in het gebied moeten bevorderen. Den Hartog: ‘We hebben zelfs een poema gezien, dat is ook daar een zeldzaam dier. Ook uit mijn gesprekken kon ik afleiden dat er inderdaad meer dieren naar dit soort beschermde bossen vluchten.’ De Hartog: ‘Ik ben lang van mening geweest dat je klanten moet informeren over FSC, maar inmiddels weet iedereen wel wat FSC is. Nu informeer ik vooral de medewerkers van Bouwmaat. De klant maakt de keuze: koop je niet-gecertificeerd hout of denk je verder. De medewerkers helpen daarbij. We moeten snappen dat we voor duurzaamheid moeten gaan en niet voor een paar euro goedkoper. Daarbij: tropisch hout blijft ook om technische redenen vaak de beste keuze. Je kunt beter kiezen voor hout dat dertig jaar meegaat dan voor lokaal hout dat snel vervalt of veel bescherming nodig heeft. De besparing op onderhoud weegt op tegen de meerkosten van het transport vanuit Bolivia.’
Auteur: Evert Bruinekool
[…] Zo werkt het: Houtoogst in een FSC-bosconcessie van Dekker Hout in Bolivia […]