De campagne ‘Man, zeg er wat van!’ wil mannen stimuleren elkaar aan te spreken op seksueel grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. In de houthandel is het aantal vrouwen al niet groot, uitstroom om deze reden is daarom extra ongewenst. Maar het kan natuurlijk ook mannen overkomen. Op de werkvloer heeft namelijk 16 procent van de werknemers (m/v) te maken met een fysieke vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag. ‘Denk dus niet, bij mijn bedrijf gebeurt dit niet.’

Dit zegt Mariëtte Hamer, ze is regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Volgens haar is de campagne ‘Man, zeg er wat van!’ een belangrijk hulpmiddel. Echte sociale veiligheid, ook in het mkb, ontstaat volgens haar door zichtbaar leiderschap, duidelijke omgangsnormen en een cultuur waarin collega’s elkaar durven aan te spreken. Om bedrijven daarbij te helpen, komt de overheid met een toolkit die helpt om openheid op de werkvloer te bevorderen.

Voor veel ondernemers lijkt seksueel grensoverschrijdend gedrag iets wat vooral bij grote organisaties of in het nieuws speelt. Volgens Hamer is dat een hardnekkige misvatting. De cijfers laten zien dat het in iedere organisatie kan voorkomen, ook in jouw houtbedrijf. Tegelijkertijd is het niet altijd eenvoudig om de grens te trekken tussen een onschuldig bedoelde grap en gedrag dat door een collega als kwetsend of intimiderend wordt ervaren.

‘De strafrechtelijke grenzen zijn helder’, zegt Hamer. ‘Maar daarnaast bestaat een groot grijs gebied. Wat voor de één een grap is, kan voor een ander grensoverschrijdend zijn. Vaak gaat het bovendien niet om één opmerking, maar om een opeenstapeling van opmerkingen, appjes, grappen, intimidaties of aanrakingen waardoor iemand zich onveilig gat voelen, ongemakkelijk of niet serieus genomen.’

Volgens Hamer spelen ook de omstandigheden een belangrijke rol. Een opmerking van een leidinggevende tegen een stagiair is anders dan dezelfde opmerking tussen collega’s. ‘Juist daarom is het belangrijk dat bedrijven en medewerkers met elkaar bespreken wat zij onder respectvol gedrag verstaan en dat zij daar samen afspraken over maken.’

Lastiger bij kleine bedrijven

Dat gesprek is volgens haar hard nodig en wordt gelukkig ook steeds meer gevoerd. Eén op de twee vrouwen en één op de vijf mannen heeft ergens in het leven te maken gehad met een fysieke vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Op de werkvloer heeft 16 procent van de werknemers hiermee te maken gehad, terwijl slechts een minderheid hiervan melding maakt. ‘Ondernemers moeten daarom niet denken dat het bij hen niet voorkomt. Ook het uitblijven van meldingen kan juist een teken zijn dat medewerkers zich niet veilig voelen om zich uit te spreken.’ Zeker bij kleinere bedrijven kan dat lastig zijn. Niet alleen ontbreekt vaak een hr-afdeling of een vertrouwenspersoon, iedereen kent elkaar ook. ‘Het is dan lastig elkaar aan te spreken. Loyaliteit, schaamte en afhankelijkheid spelen een grotere rol. In een familiaire cultuur ontstaat al snel het idee dat “alles moet kunnen”. Dan vervagen grenzen ongemerkt.’

Eén van de meest effectieve manieren om grensoverschrijdend gedrag te stoppen is elkaar erop aanspreken. Dat blijkt uit onderzoek. ‘Na het aanspreken stopt het gedrag vaak direct en ook op langere termijn verandert de groepscultuur. Veel mannen denken dat zij de enige zijn die zich ongemakkelijk voelen bij seksistische grappen of opmerkingen. Dat klopt niet. Zeven op de tien mannen vindt ook dat ze elkaar vaker zouden moeten aanspreken. Ook blijkt dat acht op de tien mannen het geen probleem vindt als een andere mannelijke collega hen zou aanspreken op hun gedrag. Toch is er ook twijfel. Daarom laat de campagne zien dat mannen zich kunnen uitspreken zonder hun positie in de groep te verliezen of de sfeer te verpesten.’

Simpele opmerking is genoeg

‘Je hoeft niet meteen iemand publiekelijk te veroordelen. Vaak is het al genoeg om je twijfel uit te spreken. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik weet niet hoor, maar van mij hoeft dit niet.’ Doe wat past bij de situatie en bij jezelf. Vergeet daarnaast niet de collega die het overkomt even op te zoeken. Vraag hoe het gaat. Alleen al laten merken dat iemand gezien en erkend wordt, kan enorm veel betekenen,’ stelt Hamer.

WAT IS NORMAAL?

Hamer raadt alle ondernemers aan om het gesprek aan te gaan over omgangsvormen. ‘Dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Bespreek tijdens een werkoverleg bijvoorbeeld hoe collega’s omgaan met seksueel getinte grappen, opmerkingen over uiterlijk of lichamelijk contact. Wat vinden we normaal? Wat niet? En wat doen we als iemand een grens ervaart? Leg de afspraken vervolgens vast in een korte, begrijpelijke gedragscode. Dat hoeft echt geen zwaar juridisch document te zijn.

Belangrijker is dat medewerkers de code kennen, dat je het regelmatig bespreekt en dat hij actueel blijft. En vervolgens moet je als leidinggevende een nare seksistische opmerking in de kantine natuurlijk niet laten passeren. En als er iemand bij je komt met een melding: neem die dan serieus. Sociale veiligheid is niet klaar met een protocol.

Daarnaast kan het negeren ook grote financieële gevolgen hebben. Verzuim door conflicten en ongewenst gedrag kost werkgevers jaarlijks honderden miljoenen euro’s.’ Daar komen kosten voor verloop, vervanging van personeel, juridische procedures, reputatieschade en productiviteitsverlies nog bovenop. Maar veel belangrijker: je raakt talent kwijt. Mensen verlaten soms hun baan en soms zelfs de sector of het vak. Dat is ontzettend schadelijk. Voor de medewerker, maar zeker ook voor je bedrijf.’